Ngày 25/3, tòa án tại Los Angeles tuyên bố Meta (chủ sở hữu Instagram) và Google (chủ sở hữu YouTube) phải bồi thường tổng cộng 6 triệu USD (khoảng 156 tỷ đồng) cho nguyên đơn Kaley – một cô gái 20 tuổi – vì những tổn hại nghiêm trọng về sức khỏe tinh thần sau nhiều năm sử dụng mạng xã hội.
Trong đó, Meta chịu trách nhiệm 4,2 triệu USD, còn Google phải bồi thường 1,8 triệu USD.
Hệ lụy từ việc sử dụng mạng xã hội từ quá sớm
Theo hồ sơ vụ kiện, Kaley bắt đầu tiếp cận YouTube từ năm 6 tuổi và Instagram từ năm 9 tuổi. Bước vào tuổi thiếu niên, cô dành phần lớn thời gian trực tuyến, có thời điểm lên tới 16 giờ mỗi ngày để lướt mạng xã hội, đăng tải nội dung và duy trì nhiều tài khoản khác nhau.
Nguyên đơn cho rằng chính việc sử dụng kéo dài này đã khiến cô rơi vào trạng thái phụ thuộc nặng nề, kéo theo hàng loạt vấn đề tâm lý như trầm cảm, lo âu, rối loạn hình thể và suy giảm chất lượng cuộc sống.
“Thiết kế gây nghiện” – trọng tâm của vụ kiện
Khác với nhiều vụ kiện trước đây, vụ việc lần này không tập trung vào nội dung trên nền tảng mà nhắm trực diện vào cách các sản phẩm được thiết kế.
Luật sư của nguyên đơn lập luận rằng các nền tảng như Instagram hay YouTube được xây dựng với mục đích giữ chân người dùng càng lâu càng tốt thông qua các cơ chế như cuộn vô hạn, tự động phát video và hệ thống thông báo liên tục. Những yếu tố này bị ví như “kẹo ngọt cho não”, khai thác điểm yếu tâm lý của người trẻ.
Cách tiếp cận này giúp nguyên đơn vượt qua rào cản pháp lý từ Section 230 of the Communications Decency Act – vốn lâu nay bảo vệ các công ty công nghệ khỏi trách nhiệm liên quan đến nội dung do người dùng đăng tải.
Lãnh đạo công nghệ lần đầu ra làm chứng
Đáng chú ý, tại phiên tòa, nhiều lãnh đạo công nghệ đã phải trực tiếp ra làm chứng về cơ chế vận hành nền tảng, trong đó có Mark Zuckerberg – người đứng đầu Meta.
Phía bị đơn cho rằng những vấn đề của Kaley xuất phát từ hoàn cảnh cá nhân và gia đình, không phải do nền tảng. Tuy nhiên, bồi thẩm đoàn đã không chấp nhận lập luận này.
Hiệu ứng dây chuyền: Hơn 3.000 vụ kiện đang chờ xử lý
Dù mức bồi thường chưa phải quá lớn so với quy mô của các “ông lớn” công nghệ, giới chuyên gia nhận định đây là một phán quyết mang tính bước ngoặt.
Hiện tại, đã có hơn 3.000 vụ kiện tương tự đang chờ được xét xử tại bang California, xoay quanh vấn đề “nghiện mạng xã hội” và trách nhiệm của các nền tảng đối với người dùng trẻ.
Sau phán quyết, Meta tuyên bố không đồng ý và đang xem xét các bước pháp lý tiếp theo, trong khi Google cũng cho biết sẽ tiến hành kháng cáo.
Làm sao để tự “cai nghiện” mạng xã hội?
Trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng trở thành một phần không thể thiếu của đời sống hiện đại, việc sử dụng quá mức các nền tảng như Facebook, TikTok hay Instagram có thể khiến nhiều người rơi vào trạng thái phụ thuộc mà không nhận ra.
Để kiểm soát và từng bước “cai nghiện”, mỗi người cần chủ động thay đổi thói quen:
Nhận diện vấn đề
Hãy tự đánh giá thời gian bạn dành cho mạng xã hội mỗi ngày và cảm xúc sau khi sử dụng. Nếu thường xuyên mất tập trung, mệt mỏi hoặc lướt vô thức, đó là dấu hiệu cảnh báo.
Thiết lập giới hạn thời gian
Bắt đầu bằng việc giảm dần thời lượng sử dụng, chẳng hạn từ 3–4 giờ xuống còn 1–2 giờ mỗi ngày. Tận dụng các công cụ theo dõi thời gian trên điện thoại để kiểm soát tốt hơn.
Loại bỏ yếu tố gây xao nhãng
Tắt các thông báo không cần thiết, đặc biệt là từ ứng dụng giải trí. Việc này giúp hạn chế thói quen kiểm tra điện thoại liên tục.
Thay thế bằng hoạt động tích cực
Đọc sách, tập thể dục, học kỹ năng mới hoặc gặp gỡ bạn bè ngoài đời thực là những lựa chọn giúp cải thiện sức khỏe tinh thần và giảm phụ thuộc vào không gian ảo.
Thử “detox” mạng xã hội
Dành ra một ngày hoặc một tuần không sử dụng mạng xã hội để tái tạo năng lượng tinh thần. Dù ban đầu khó khăn, nhưng hiệu quả mang lại thường rất rõ rệt.
Kiên trì và linh hoạt
Thay đổi thói quen là một quá trình dài. Điều quan trọng là duy trì sự kiên trì và không quá khắt khe với bản thân.
Phán quyết tại Los Angeles không chỉ là chiến thắng của một cá nhân, mà còn đặt ra câu hỏi lớn về trách nhiệm xã hội của các nền tảng công nghệ trong kỷ nguyên số. Khi ranh giới giữa tiện ích và hệ lụy ngày càng mong manh, việc sử dụng mạng xã hội một cách có kiểm soát trở thành kỹ năng sống thiết yếu đối với mỗi người.
