Người ngoài cuộc có thể nhìn thấy đây chỉ là sự thay đổi của một cơ quan báo chí, là chuyện sắp xếp, tinh gọn hay chuyển đổi mô hình hoạt động. Nhưng với những người đã dành hàng chục năm tuổi trẻ cho nghề báo, câu chuyện ấy không đơn thuần là sự thay đổi của một cái tên trên biển hiệu hay một địa chỉ làm việc. Nó giống như việc một người bất chợt quay lại ngôi nhà cũ của mình và biết rằng ngày mai ngôi nhà ấy sẽ không còn nữa. Điều khiến người ta buồn không phải là những bức tường gạch hay mái ngói đã cũ, mà là những tháng năm đã gửi lại ở đó, những tiếng cười, những cuộc tranh luận, những đêm thức trắng và cả những giấc mơ tuổi trẻ từng được nuôi dưỡng dưới mái nhà ấy.
Tôi đã gặp không ít đồng nghiệp trong những ngày gần đây. Những người từng đi cùng nhau qua những mùa mưa bão, những đợt dịch bệnh, những sự kiện lớn của đất nước. Điều lạ là chẳng ai nói nhiều về tương lai. Người ta không còn bàn tán sôi nổi về đề tài mới hay những kế hoạch tác nghiệp sắp tới như trước. Những câu chuyện thường bắt đầu bằng một kỷ niệm cũ. Một người nhắc lại chuyến công tác miền núi cách đây hai mươi năm. Người khác nhớ về những đêm làm báo giấy khi cả tòa soạn sáng đèn đến tận sáng hôm sau. Có người cười khi kể về lần chạy xe hàng trăm cây số chỉ để xác minh một chi tiết trong bài viết. Những câu chuyện tưởng đã ngủ yên rất lâu bỗng nhiên được gọi dậy, như thể ai cũng hiểu rằng mình đang đứng trước một đoạn kết nào đó nên muốn ngoái nhìn lại con đường đã đi qua.
Nghề báo vốn đặc biệt ở chỗ người ta không chỉ làm việc bằng thời gian mà còn làm việc bằng cảm xúc. Có những nghề khi rời đi, người ta chỉ nhớ về mức lương hay vị trí công việc. Nhưng nghề báo lại khác. Người làm báo thường nhớ về những con người mình đã gặp, những vùng đất mình đã đi qua và những câu chuyện mình từng viết. Mỗi bài báo xuất bản không chỉ là một sản phẩm lao động mà còn là một phần ký ức. Bởi vậy, khi một tờ báo khép lại hành trình của mình, điều mất đi không chỉ là một cơ quan báo chí mà còn là nơi lưu giữ tuổi trẻ của biết bao người.
Tôi nhớ có lần một đồng nghiệp lớn tuổi nói với tôi rằng nghề báo giống như một chuyến tàu dài. Có người lên tàu rồi xuống ở ga này, có người đi đến ga khác, nhưng điều đáng nhớ nhất không phải là ga cuối cùng mà là những người đã cùng mình ngồi trên chuyến tàu ấy. Ngày ấy tôi nghe chỉ thấy hay. Bây giờ nghĩ lại mới hiểu hết ý nghĩa của câu nói đó. Bởi trong những tòa soạn sắp sửa khép lại hành trình của mình hôm nay có biết bao người đã cùng nhau đi qua gần hết cuộc đời nghề nghiệp. Họ gặp nhau khi tóc còn xanh, cùng trưởng thành, cùng lập gia đình, cùng nuôi con khôn lớn bằng đồng lương nhà báo và rồi cùng bước vào tuổi xế chiều. Tòa soạn đối với họ từ lâu đã không còn là nơi làm việc mà trở thành một phần cuộc sống.
Có người nói vui rằng ngày 21/6 năm nay giống như một “cái Tết cuối cùng” của nhiều nhà báo. Nghe qua tưởng chỉ là câu đùa nhưng trong đó có cả một nỗi chua chát. Bởi sau ngày lễ kỷ niệm ấy, sẽ có những người phải bắt đầu đi tìm một công việc mới. Có những người đã bước qua tuổi năm mươi, tuổi mà ở nhiều ngành nghề khác người ta đã chuẩn bị cho những năm tháng nghỉ ngơi, nay lại phải đối diện với những ngã rẽ chưa từng nghĩ tới. Họ không sợ khó khăn, bởi những người làm báo vốn quen với gian nan. Điều khiến họ trăn trở là cảm giác phải rời xa nơi mình đã gắn bó gần như cả cuộc đời.
Nhưng có lẽ điều đẹp nhất của nghề báo nằm ở chỗ nghề ấy chưa bao giờ thực sự thuộc về một tòa nhà, một cơ quan hay một tấm thẻ. Nghề báo tồn tại trong cách người ta nhìn cuộc sống. Một người đã làm báo ba mươi năm, dù ngày mai không còn ngồi trong tòa soạn nữa, vẫn sẽ giữ thói quen đọc tin từ sáng sớm. Vẫn sẽ băn khoăn trước một số phận khó khăn. Vẫn sẽ muốn đi tìm sự thật phía sau những điều đang diễn ra. Vẫn sẽ đau đáu trước những vấn đề của xã hội. Những điều ấy không ai có thể lấy đi được.
Có thể rồi đây nhiều tờ báo sẽ chỉ còn trong ký ức. Những căn phòng biên tập từng sáng đèn thâu đêm sẽ trở nên vắng lặng. Những chiếc bàn làm việc quen thuộc sẽ thuộc về người khác hoặc không còn nữa. Nhưng những tháng năm đã đi qua trong đó sẽ không biến mất. Chúng sẽ sống tiếp trong ký ức của những người từng gắn bó với nghề. Giống như một dòng sông dù đổi hướng vẫn mang theo phù sa của hành trình cũ, những người làm báo dù đi đến đâu vẫn mang theo trong mình những năm tháng đẹp nhất đã gửi lại cho nghề.
Vì thế, tháng Sáu năm nay có thể buồn, nhưng đó không phải nỗi buồn của sự kết thúc. Nó giống nỗi buồn khi khép lại một cuốn sách đã gắn bó rất lâu, biết rằng câu chuyện ấy đã đến trang cuối nhưng vẫn thấy biết ơn vì mình từng được sống trong từng trang sách đó. Và có lẽ, với nhiều nhà báo, ngày 21/6 năm nay sẽ được nhớ rất lâu, không chỉ vì đó là ngày kỷ niệm nghề nghiệp, mà còn bởi đó là ngày họ ngồi lại với chính mình, nhìn lại một chặng đường đã đi qua và nhận ra rằng điều quý giá nhất mà nghề báo mang lại không phải là danh xưng hay vị trí công tác, mà là một đời được sống hết mình với những con chữ, với sự thật và với nhân dân.
Rồi những cơn mưa tháng Sáu sẽ qua đi. Sẽ có những người trẻ tiếp tục bước vào nghề với tất cả nhiệt huyết của tuổi đôi mươi như chúng ta ngày nào. Còn những người đang chuẩn bị rời khỏi một tòa soạn quen thuộc cũng sẽ bước sang một hành trình khác. Nhưng tôi tin rằng, dù thời cuộc có thay đổi đến đâu, dù có bao nhiêu tờ báo khép lại hành trình của mình, thì ngọn lửa nghề nghiệp trong trái tim những người từng làm báo sẽ vẫn âm thầm cháy. Bởi có những công việc có thể kết thúc khi người ta thôi làm, còn nghề báo, một khi đã đi vào máu thịt, sẽ theo người ta đến tận cuối cuộc đời.
