Nghệ An: Phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể quốc gia qua Lễ hội Đền Mai Bảng 2026

Lễ hội Đền Mai Bảng năm 2026 sẽ diễn ra từ ngày 28 đến 30/3/2026 tại phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An, gắn với kỷ niệm 246 năm hình thành làng Mai Bảng (1780 - 2026). Không chỉ là một sự kiện văn hóa - tâm linh thường niên, lễ hội năm nay còn mang ý nghĩa chính trị - xã hội sâu sắc, góp phần cụ thể hóa các chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Di sản được hun đúc từ lịch sử và đời sống cộng đồng

Đền Mai Bảng là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, gắn với quá trình khai cơ lập làng của cư dân vùng biển từ cuối thế kỷ XVIII. Theo sử liệu và truyền thống địa phương, vào năm 1780, những cư dân đầu tiên từ vùng Cửa Sót đã tìm đến vùng đất ven biển này để sinh cơ lập nghiệp. Trong hành trình mở đất đầy gian khó, họ đã cùng nhau dựng làng, lập đền, tạo dựng không gian sinh tồn gắn liền với tín ngưỡng tâm linh.

Đền thờ Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi - vị tướng tài ba thời hậu Lê, người có nhiều công lao trong sự nghiệp bảo vệ đất nước; phối thờ Chế Thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu - biểu tượng của lòng trung nghĩa, đức hy sinh; cùng Thủy Tinh phu nhân - vị thần gắn liền với đời sống biển cả của cư dân nơi đây. Sự kết hợp giữa tín ngưỡng thờ nhân thần và thiên thần đã tạo nên một không gian văn hóa tâm linh phong phú, phản ánh thế giới quan, nhân sinh quan của cộng đồng.

Trải qua hơn hai thế kỷ, cùng với những biến động của lịch sử, Đền Mai Bảng vẫn được người dân gìn giữ, tôn tạo, trở thành nơi hội tụ của đời sống tinh thần. Lễ hội truyền thống tại đây vì thế không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng mà còn là biểu hiện sinh động của bản sắc văn hóa cộng đồng.

Lễ hội - nơi kết tinh giá trị văn hóa phi vật thể

Lễ hội Đền Mai Bảng được tổ chức hằng năm vào ngày 12 tháng 2 âm lịch - ngày giỗ Chế Thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu. Đây là dịp để nhân dân tưởng nhớ công lao của các bậc tiền nhân, đồng thời gửi gắm ước vọng về cuộc sống bình yên, no ấm.

Điểm đặc sắc của lễ hội là sự kết hợp hài hòa giữa phần lễ và phần hội, trong đó phần lễ giữ vai trò chủ đạo, thể hiện chiều sâu tâm linh và truyền thống văn hóa.

Trong khuôn khổ lễ hội năm 2026, các nghi lễ truyền thống được tổ chức đầy đủ, bài bản, gồm lễ khai quang, lễ yết cáo, lễ cầu ngư, lễ rước kiệu và lễ đại tế. Mỗi nghi lễ đều mang ý nghĩa riêng, gắn với những giá trị văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Đặc biệt, lễ cầu ngư trên biển là nghi thức tiêu biểu, phản ánh rõ nét tín ngưỡng của cư dân vùng biển. Hàng chục tàu thuyền cùng tham gia nghi lễ, tạo nên khung cảnh trang nghiêm, hùng tráng. Đây không chỉ là nghi thức cầu mong mưa thuận gió hòa, đánh bắt thuận lợi mà còn là biểu tượng của mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên.

Lễ rước kiệu với sự tham gia của đông đảo nhân dân và các đoàn thể cũng là điểm nhấn quan trọng, thể hiện tính cộng đồng cao. Những đoàn rước trang nghiêm, rực rỡ sắc màu, di chuyển qua các tuyến đường, tái hiện không gian văn hóa truyền thống trong đời sống hiện đại.

Phần hội - không gian lan tỏa bản sắc văn hóa

Bên cạnh phần lễ, phần hội của Lễ hội Đền Mai Bảng năm 2026 được tổ chức phong phú với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và trò chơi dân gian. Đây là dịp để nhân dân giao lưu, gắn kết, đồng thời phát huy tính sáng tạo trong đời sống văn hóa.

Các hoạt động như thi quết oản, đẩy gậy, bóng đá, bóng chuyền, giao lưu văn nghệ quần chúng, hội thi chim chào mào… không chỉ tạo không khí sôi nổi mà còn góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.

Đáng chú ý, sự tham gia tích cực của các tầng lớp nhân dân, từ các dòng họ, đoàn thể đến thanh niên, phụ nữ, cựu chiến binh… đã tạo nên sức sống cho lễ hội. Mỗi người dân không chỉ là người thụ hưởng mà còn là chủ thể sáng tạo, góp phần gìn giữ và phát huy di sản.

Gắn bảo tồn di sản với phát triển kinh tế - xã hội

Việc Lễ hội Đền Mai Bảng được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là sự ghi nhận của Nhà nước đối với giá trị văn hóa đặc sắc của lễ hội. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để địa phương khai thác tiềm năng di sản phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt là du lịch.

Cửa Lò từ lâu đã là điểm đến nổi tiếng với du lịch biển. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, việc đa dạng hóa sản phẩm du lịch là yêu cầu cấp thiết. Lễ hội Đền Mai Bảng, với những giá trị văn hóa đặc sắc, có thể trở thành sản phẩm du lịch văn hóa hấp dẫn, góp phần nâng cao sức cạnh tranh của du lịch địa phương.

Thông qua lễ hội, hình ảnh về con người, thiên nhiên và văn hóa Nghệ An được quảng bá rộng rãi đến du khách trong và ngoài nước. Đây cũng là dịp để giới thiệu các sản phẩm du lịch truyền thống, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, việc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể đặt ra nhiều thách thức. Sự tác động của kinh tế thị trường, quá trình đô thị hóa, cùng với sự thay đổi trong đời sống xã hội có thể làm mai một những giá trị truyền thống nếu không có giải pháp phù hợp.

Đối với Lễ hội Đền Mai Bảng, việc giữ gìn tính nguyên bản, tránh thương mại hóa, đảm bảo không gian văn hóa truyền thống là yêu cầu quan trọng. Chính quyền địa phương đã xây dựng kế hoạch tổ chức lễ hội một cách đồng bộ, chú trọng công tác quản lý, đảm bảo an ninh trật tự, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm.

Đồng thời, công tác tuyên truyền, giáo dục được đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức của người dân về vai trò của di sản văn hóa. Việc huy động sự tham gia của cộng đồng trong bảo tồn di sản là yếu tố then chốt, bảo đảm tính bền vững.

Một trong những yếu tố quan trọng làm nên sức sống của Lễ hội Đền Mai Bảng chính là vai trò chủ thể của cộng đồng. Từ việc chuẩn bị lễ vật, tổ chức nghi lễ đến tham gia các hoạt động phần hội, tất cả đều có sự đóng góp của người dân.

Các dòng họ chủ động tham gia tổ chức, các đoàn thể phối hợp triển khai hoạt động, thanh niên hỗ trợ hướng dẫn du khách, lực lượng chức năng đảm bảo an ninh trật tự… Sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng đã tạo nên một lễ hội vừa trang nghiêm, vừa sôi động.

Điều này cho thấy, di sản văn hóa không chỉ tồn tại trong các văn bản hay danh hiệu, mà sống động trong đời sống cộng đồng. Khi người dân thực sự là chủ thể, di sản sẽ được gìn giữ một cách tự nhiên và bền vững.

Lan tỏa giá trị truyền thống, xây dựng đời sống văn hóa mới

Lễ hội Đền Mai Bảng không chỉ là dịp để tưởng nhớ quá khứ mà còn góp phần xây dựng đời sống văn hóa mới. Thông qua lễ hội, các giá trị truyền thống như “uống nước nhớ nguồn”, tinh thần đoàn kết cộng đồng, ý thức trách nhiệm với quê hương được lan tỏa.

Đồng thời, lễ hội cũng tạo môi trường để các giá trị văn hóa mới được hình thành, phù hợp với đời sống hiện đại. Sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại giúp lễ hội không bị “đóng khung”, mà luôn có sức hấp dẫn đối với các thế hệ.

Việc Lễ hội Đền Mai Bảng được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là bước khởi đầu quan trọng, nhưng phát huy giá trị di sản mới là nhiệm vụ lâu dài. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Trong thời gian tới, cần tiếp tục nghiên cứu, sưu tầm, tư liệu hóa các giá trị văn hóa của lễ hội; đào tạo, truyền dạy các nghi lễ truyền thống; xây dựng cơ chế, chính sách hỗ trợ bảo tồn di sản.

Bên cạnh đó, cần gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch một cách hợp lý, đảm bảo hài hòa giữa lợi ích kinh tế và giá trị văn hóa. Việc ứng dụng công nghệ trong quảng bá, giới thiệu di sản cũng là hướng đi cần được quan tâm.