Không chỉ là dịp tưởng nhớ một nhà nghiên cứu uyên bác, hội thảo còn là cơ hội để nhìn lại hành trình cống hiến bền bỉ của một người đã dành cả cuộc đời cho sự nghiệp bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam.
Theo nhiều ý kiến tại hội thảo, GS Hoàng Chương không chỉ nghiên cứu văn hóa trên sách vở mà còn là người trực tiếp biến những ý tưởng bảo tồn thành hành động thực tiễn. Ông là một trong những người đặt nền móng cho Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc, tiền thân của Viện Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hóa dân tộc ngày nay.
NSND Lê Tiến Thọ cho biết, trong bối cảnh hoạt động khoa học và văn hóa còn nhiều khó khăn, GS Hoàng Chương cùng các cộng sự đã kiên trì xây dựng một môi trường quy tụ nhiều nhà khoa học, văn nghệ sĩ và chuyên gia hàng đầu. Từ đây, hàng loạt công trình nghiên cứu, hội thảo và chương trình bảo tồn văn hóa dân tộc được triển khai, tạo dấu ấn quan trọng trong đời sống văn hóa nước nhà suốt hơn hai thập niên qua.
Ở góc độ chuyên môn, PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân đánh giá GS Hoàng Chương là một trong những gương mặt tiêu biểu của giới văn hóa nghệ thuật Việt Nam thời kỳ đổi mới. Ông để lại nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu về Tuồng, Bài Chòi và sân khấu truyền thống, đồng thời được ghi nhận là người có khả năng tổ chức, kết nối và huy động nguồn lực xã hội cho các hoạt động văn hóa.
Theo các đại biểu, điểm đặc biệt ở GS Hoàng Chương là khả năng biến những chủ trương lớn về xã hội hóa văn hóa thành các mô hình hoạt động hiệu quả trong thực tế. Ông không chỉ nghiên cứu mà còn biết cách kết nối giới học thuật, nghệ sĩ, doanh nhân và các nhà quản lý để cùng chung tay gìn giữ bản sắc dân tộc.
TS Phạm Việt Long nhận định, năm phẩm chất làm nên tầm vóc của GS Hoàng Chương gồm lòng yêu nước, tinh thần dấn thân, tư duy khoa học, sự nhân văn và tính chính trực. Ông cũng được đánh giá là người có năng lực đặc biệt trong việc tạo dựng sự đồng thuận xã hội cho các dự án văn hóa lớn.
Một trong những câu chuyện gây xúc động tại hội thảo đến từ TS Ngô Đông Hải. Ông kể rằng lần đầu tiếp xúc với GS Hoàng Chương vào năm 2010, từng cảm thấy bất ngờ trước sự quyết liệt và niềm tin mạnh mẽ của vị giáo sư đối với những điều mình theo đuổi. Tuy nhiên, càng tiếp xúc, ông càng bị thuyết phục bởi kiến thức sâu rộng, sự nhiệt huyết và tình yêu mãnh liệt dành cho văn hóa dân tộc.
Chính những cuộc trò chuyện với GS Hoàng Chương đã giúp ông hiểu sâu hơn giá trị của nghệ thuật Tuồng, Bài Chòi và ý nghĩa của việc bảo tồn di sản văn hóa truyền thống. Những lần đến thăm vị giáo sư trong những năm cuối đời cũng để lại nhiều suy ngẫm khi ông vẫn đau đáu với các dự định dành cho văn hóa dù sức khỏe đã suy giảm.
Ở lĩnh vực sân khấu, NSND Trịnh Thúy Mùi nhớ lại vai trò quan trọng của GS Hoàng Chương trong việc bảo vệ những đổi mới sáng tạo của nghệ thuật truyền thống. Khi vở chèo "Nàng Sita" từng đứng trước nhiều tranh cãi vào những năm 1980, ông là một trong những người mạnh mẽ lên tiếng bảo vệ các tìm tòi nghệ thuật nghiêm túc.
Theo ông, đổi mới không có nghĩa là từ bỏ truyền thống mà là làm cho truyền thống thích nghi với thời đại để tiếp tục sống trong lòng công chúng. Quan điểm ấy đã góp phần giúp nhiều tác phẩm nghệ thuật truyền thống có cơ hội phát triển và tạo dấu ấn mạnh mẽ.
NSND Trịnh Thúy Mùi gọi GS Hoàng Chương là "cánh chim đại bàng của sân khấu Việt Nam" - một trí tuệ lớn, một người chiến sĩ văn hóa luôn kiên định bảo vệ những giá trị cốt lõi của nghệ thuật dân tộc.
Từ những chia sẻ của các nhà khoa học, nhà quản lý và nghệ sĩ, chân dung GS Hoàng Chương hiện lên không chỉ là một học giả nổi tiếng mà còn là người hành động không mệt mỏi vì văn hóa Việt Nam. Ông nghiên cứu, tổ chức, bảo vệ và truyền cảm hứng để các giá trị truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại.
Di sản lớn nhất mà ông để lại có lẽ không chỉ là những công trình nghiên cứu hay các danh hiệu cao quý, mà còn là tinh thần dấn thân và niềm tin rằng văn hóa dân tộc chính là sức mạnh nội sinh của đất nước, cần được gìn giữ và phát huy bằng những hành động thiết thực qua từng thế hệ.
