Câu chuyện về một nhân vật mạng xã hội - được nhắc đến với tên gọi a H.S.TV giả trang vua chúa, ngồi ghế rồng, ăn uống nhồm nhoàm và cợt nhả trước ống kính trong không gian mang dấu ấn cung đình đã tạo ra làn sóng tranh cãi. Đây không còn là câu chuyện riêng của một cá nhân hay một video “lố tay”, mà là biểu hiện của một xu hướng đáng báo động: biến di sản thành đạo cụ cho những màn “tấu hài” rẻ tiền.
Khi di sản trở thành “phông nền” cho sự dễ dãi
Di sản văn hóa không chỉ là những công trình kiến trúc, những bộ trang phục cổ xưa hay các nghi lễ đã đi vào quá khứ. Di sản là ký ức, là bản sắc, là linh hồn của một vùng đất. Với cố đô Huế - nơi từng là trung tâm quyền lực của triều Nguyễn - mỗi chi tiết, từ mái ngói hoàng lưu ly đến chiếc long bào, từ ngai vàng đến từng nghi thức cung đình, đều mang trong mình chiều sâu lịch sử và giá trị biểu tượng đặc biệt.
Thế nhưng, trong video gây tranh cãi, tất cả những yếu tố ấy lại bị kéo xuống thành “đạo cụ sân khấu”. Hình ảnh một người khoác lên mình trang phục vua chúa nhưng lại thể hiện hành vi thiếu tiết chế, ăn uống phản cảm, nói năng bông đùa quá đà… không phải là sự sáng tạo. Đó là sự dễ dãi trong cách tiếp cận nội dung, là việc đánh đổi chiều sâu văn hóa để lấy tiếng cười ngắn hạn.
Người ta vẫn thường nói: “Chiếc áo không làm nên thầy tu”. Và rõ ràng, một bộ long bào cũng không thể biến một người thiếu hiểu biết và thiếu cốt cách trở thành hình tượng đế vương. Khi không hiểu – hoặc không muốn hiểu – ý nghĩa của những biểu tượng văn hóa, việc “mặc lên” chúng chỉ càng làm lộ rõ sự lệch chuẩn trong nhận thức.
“Giải thiêng” hay làm méo mó nhận thức?
Một số ý kiến bênh vực cho rằng đây chỉ là nội dung giải trí, không nên “làm quá”. Nhưng cần phân biệt rõ ràng giữa “giải trí” và “giải thiêng”. Giải trí là làm cho con người cảm thấy thư giãn, vui vẻ, nhưng vẫn giữ được sự tôn trọng đối với những giá trị cốt lõi. Còn “giải thiêng” theo hướng lệch lạc – như trong trường hợp này – lại là việc làm mờ đi, thậm chí bóp méo những giá trị thiêng liêng vốn có.
Khi một người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội tái hiện hình ảnh vua chúa theo cách lố bịch, khán giả – đặc biệt là giới trẻ – có thể vô thức tiếp nhận những hình ảnh sai lệch ấy như một “phiên bản mới” của lịch sử. Lâu dần, sự tôn nghiêm của di sản bị xói mòn, nhường chỗ cho những cách hiểu hời hợt, méo mó.
Đáng lo hơn, hiện tượng này không phải là cá biệt. Nó phản ánh một xu hướng chung trong một bộ phận người làm nội dung: sẵn sàng “làm lố” để thu hút sự chú ý, bất chấp hệ quả lâu dài. Di sản, trong mắt họ, không còn là thứ cần được nâng niu, mà chỉ là “background đẹp” để tăng tương tác.
Khi “triệu view” trở thành thước đo sai lệch
Không thể phủ nhận rằng mạng xã hội đã mở ra cơ hội lớn cho sáng tạo nội dung. Nhưng khi “lượt xem” trở thành mục tiêu tối thượng, nhiều người đã đánh mất phương hướng. Họ quên rằng, giá trị của một sản phẩm nội dung không chỉ nằm ở con số hiển thị trên màn hình, mà còn ở tác động của nó đến nhận thức và cảm xúc của cộng đồng.
Một video có thể đạt triệu view nhờ sự gây sốc, gây cười hoặc gây tranh cãi. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc nó mang lại giá trị tích cực. Ngược lại, những nội dung thiếu chuẩn mực có thể để lại hệ lụy lâu dài, đặc biệt khi chúng liên quan đến văn hóa và lịch sử.
Trong trường hợp này, việc biến không gian cung đình – biểu tượng của sự trang nghiêm và tinh tế – thành “phim trường hài nhảm” không chỉ làm tổn thương giá trị di sản, mà còn ảnh hưởng đến hình ảnh du lịch của địa phương. Huế từ lâu được định vị là điểm đến của sự trầm mặc, thanh lịch và sâu lắng. Những hình ảnh phản cảm, nếu lan truyền rộng rãi, sẽ làm “lệch tông” hoàn toàn với thương hiệu ấy.
Khoảng trống trong nhận thức văn hóa
Một trong những nguyên nhân sâu xa của hiện tượng này là sự thiếu hụt kiến thức và ý thức về văn hóa. Nhiều người trẻ ngày nay lớn lên trong môi trường số, tiếp xúc với lượng thông tin khổng lồ nhưng lại thiếu sự chọn lọc. Họ có thể biết rất nhiều xu hướng mới, nhưng lại không thực sự hiểu về lịch sử và di sản của chính đất nước mình.
Khi thiếu nền tảng kiến thức, việc tiếp cận di sản dễ rơi vào hai thái cực: hoặc là quá xa cách, coi đó là thứ “khô khan, khó hiểu”; hoặc là quá dễ dãi, biến nó thành công cụ giải trí đơn thuần. Cả hai đều không giúp di sản được sống đúng với giá trị của nó.
Đối với những người làm nội dung, đặc biệt là những người có lượng người theo dõi lớn, trách nhiệm càng cao hơn. Mỗi sản phẩm họ đăng tải không chỉ là “cái tôi” cá nhân, mà còn có thể ảnh hưởng đến cách nhìn nhận của hàng nghìn, hàng triệu người khác.
Sáng tạo không đồng nghĩa với tùy tiện
Cần khẳng định rằng, sáng tạo nội dung về di sản không phải là điều cấm kỵ. Ngược lại, đó là hướng đi cần thiết để đưa văn hóa đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ. Nhiều nhà sáng tạo đã làm rất tốt điều này bằng cách kể lại lịch sử theo cách sinh động, sử dụng công nghệ để tái hiện không gian xưa, hoặc kết hợp yếu tố hiện đại với truyền thống một cách tinh tế.
Vấn đề không nằm ở việc “có nên sáng tạo hay không”, mà là “sáng tạo như thế nào”. Sáng tạo đòi hỏi sự hiểu biết, sự tôn trọng và một “màng lọc” văn hóa nhất định. Không phải cứ khác biệt là hay, không phải cứ gây cười là có giá trị.
Việc khoác lên mình trang phục vua chúa, sử dụng không gian cung đình, nhưng lại thể hiện hành vi thiếu chuẩn mực không thể được gọi là sáng tạo. Đó là sự tùy tiện. Và sự tùy tiện ấy, khi gắn với di sản, sẽ trở thành sự xúc phạm.
Bài toán trách nhiệm: Không chỉ của cá nhân
Không thể chỉ quy trách nhiệm cho một cá nhân cụ thể. Hiện tượng này là kết quả của nhiều yếu tố: từ cơ chế vận hành của mạng xã hội – nơi nội dung gây sốc dễ được lan truyền hơn – đến sự thiếu vắng các chuẩn mực rõ ràng trong việc khai thác di sản.
Các cơ quan quản lý văn hóa cần có những quy định cụ thể hơn về việc sử dụng hình ảnh, không gian di sản trong hoạt động truyền thông và sáng tạo nội dung. Đồng thời, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của di sản.
Về phía nền tảng mạng xã hội, cũng cần có cơ chế kiểm soát và hạn chế những nội dung phản cảm, đặc biệt khi chúng liên quan đến yếu tố văn hóa – lịch sử. Không thể để thuật toán vô tình “thưởng” cho những nội dung lệch chuẩn chỉ vì chúng thu hút được nhiều tương tác.
Giữ gìn cốt cách - giữ gìn linh hồn di sản
Di sản không chỉ tồn tại trong những công trình vật chất, mà còn trong cách con người ứng xử với nó. Một không gian cung đình sẽ mất đi ý nghĩa nếu bị đối xử như một sân khấu tạp kỹ. Một bộ long bào sẽ trở nên vô nghĩa nếu bị khoác lên bởi những hành vi thiếu tôn trọng.
Giữ gìn di sản, vì thế, không chỉ là bảo tồn kiến trúc hay hiện vật, mà còn là bảo vệ “cốt cách” – thứ làm nên giá trị tinh thần của nó. Và cốt cách ấy không thể được duy trì nếu mỗi cá nhân tham gia vào quá trình sáng tạo nội dung không tự đặt ra cho mình những giới hạn cần thiết.
Đừng mặc áo vua nếu thiếu cốt cách
Câu chuyện về video gây tranh cãi một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh: không phải ai cũng có thể – và nên – “hóa thân” vào những biểu tượng văn hóa nếu không đủ hiểu biết và sự tôn trọng.
Bạn có thể sở hữu một kênh mạng xã hội với hàng triệu người theo dõi. Bạn có thể tạo ra những video đạt hàng triệu lượt xem. Nhưng nếu thiếu đi sự tinh tế, thiếu đi cốt cách, tất cả những con số ấy sẽ trở nên rỗng nghĩa.
Di sản là thứ không thể “làm lại” nếu bị tổn thương. Một hình ảnh phản cảm có thể lan truyền trong vài giờ, nhưng hệ lụy của nó có thể kéo dài rất lâu. Vì vậy, trước khi nhấn nút “đăng tải”, mỗi người làm nội dung cần tự hỏi: mình đang góp phần làm đẹp thêm cho văn hóa, hay đang vô tình làm nó bị “rẻ rúng”?
Trong một thế giới nơi ai cũng có thể trở thành “người kể chuyện”, trách nhiệm với câu chuyện mình kể càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Sáng tạo là cần thiết, nhưng sáng tạo không có nghĩa là đánh mất giới hạn. Và khi chạm đến di sản - những giá trị được hun đúc qua hàng trăm, hàng nghìn năm - thì giới hạn ấy càng phải được đặt ra một cách nghiêm túc.
Đừng nhân danh sáng tạo để làm tổn thương văn hóa. Và đừng mặc áo vua, nếu thiếu đi cốt cách của một người biết tôn trọng di sản.
