Từ vụ giáo viên Châu Tiến đến phát ngôn của nhà báo: Thượng tôn pháp luật, tôn trọng người thầy!

Đặt trong bối cảnh Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Quốc hội đã thực thi Luật Nhà giáo số 73/2025/QH15 từ ngày 01/01/2026 và Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định số 2758/QĐ-BGDĐT ngày 18/9/2026, việc bảo vệ thời gian chuyên môn và danh dự của người thầy không còn là câu chuyện cảm tính cá nhân mà là mệnh lệnh thể chế. Chính lãnh đạo Ủy ban nhân dân (UBND) xã Châu Tiến và Ban Giám hiệu Trường THCS Châu Tiến đã chính thức thừa nhận việc huy động giáo viên làm lao động thủ công ngoài trường học là không phù hợp với quy định hiện hành, đồng thời tổ chức giải trình, rút kinh nghiệm sâu sắc và thu hồi quyết định giao việc. Do đó, lập luận bảo vệ một mệnh lệnh hành chính sai quy định bằng cách công kích phẩm giá nhà giáo của người cầm bút cần được phản biện một cách khoa học, nghiêm cẩn và triệt để trên tinh thần thượng tôn pháp luật.

I. BỐI CẢNH THỰC TIỄN TẠI TRƯỜNG THCS CHÂU TIẾN VÀ SỰ THẬT PHÁP LÝ ĐÃ ĐƯỢC KẾT LUẬN

Để đánh giá tính xác thực của một phát ngôn báo chí hay bình luận xã hội, nguyên tắc cốt lõi là phải đối chiếu với dữ liệu thực tế khách quan. Trường THCS Châu Tiến là một cơ sở giáo dục phổ thông vùng miền núi thuộc xã Châu Tiến, tỉnh Nghệ An, hiện có quy mô 1.160 học sinh với tổng số 59 cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên. Ngày 29/10/2026, nhằm chuẩn bị cho Liên hoan văn nghệ, Giải thể thao các dân tộc thiểu số và Chợ phiên "Mường Chiêng Ngam" (dự kiến tổ chức từ ngày 06/11 đến ngày 08/11/2026), UBND xã Châu Tiến đã ban hành văn bản phân công nhiệm vụ cho các đơn vị trên địa bàn. Theo văn bản này, Trường THCS Châu Tiến được giao phụ trách vệ sinh, phát dọn cỏ và chăm sóc vườn hoa tại khuôn viên đền Chiêng Ngam và khu vực di tích danh thắng Hang Bua - hai địa điểm nằm ngoài nhà trường và cách nhau khoảng 1 km.

Thực hiện sự phân công của xã, nhà trường đã yêu cầu các giáo viên nam mang theo dao, rựa, máy phát cỏ hoặc kéo cắt tỉa; các giáo viên nữ chuẩn bị cuốc, dụng cụ làm cỏ và đồ bảo hộ lao động. Quá trình lao động diễn ra thành hai đợt: đợt thứ nhất vào khoảng 16 giờ 30 phút chiều ngày 30/10/2026 với hơn 10 cán bộ, giáo viên tham gia phát dọn cỏ tại đền Chiêng Ngam trong khoảng 40 đến 60 phút trước khi phải dừng lại vì trời mưa; đợt thứ hai diễn ra vào chiều ngày 02/11/2026, ngay sau tiết học thứ ba, khi 31 cán bộ, giáo viên (khoảng 29 đến 30 giáo viên, nhân viên cùng cán bộ quản lý) tiếp tục được điều động đến khu vực danh thắng Hang Bua để cắt tỉa cây cảnh, dọn cỏ trong khoảng 25 đến 30 phút. Mặc dù khu vực vườn hoa rộng khoảng 150 m² tại Hang Bua có nguồn gốc từ công trình do nhà trường đăng ký trồng từ năm 2021 (khi còn là Trường THCS Tiến Thắng), việc tiếp tục duy trì hình thức huy động hàng chục giáo viên mang dao, rựa, cuốc, máy cắt cỏ đi lao động vệ sinh tại các khu di tích, danh thắng phục vụ lễ hội địa phương đã bộc lộ sự xung đột trực diện với các quy định pháp luật mới ban hành.

Trước những băn khoăn và phản ánh chính đáng của đội ngũ giáo viên về việc bị thu hẹp thời gian dành cho chuyên môn, chuẩn bị bài giảng và chăm sóc học sinh, chính quyền địa phương và lãnh đạo nhà trường đã có thái độ cầu thị, thượng tôn pháp luật. Bà Hồ Thị Dung, Hiệu trưởng Trường THCS Châu Tiến, đã thẳng thắn thừa nhận việc huy động giáo viên tham gia lao động ngoài trường học như trên là không còn phù hợp với quy định tại Quyết định số 2758/QĐ-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Ông Nguyễn Tiến Hùng, Chủ tịch UBND xã Châu Tiến, cũng chính thức xác nhận chủ trương của ngành giáo dục đã nêu rõ không điều động giáo viên thực hiện các nhiệm vụ ngoài ngành, đồng thời đại diện địa phương nhận khuyết điểm, nghiêm túc rút kinh nghiệm trong công tác tham mưu, chỉ đạo. Ngay sau đó, UBND xã Châu Tiến đã tổ chức đối thoại với giáo viên, thống nhất nhận bàn giao lại công trình vườn hoa 150 m² tại Hang Bua để giao cho Đoàn thanh niên hoặc các thôn, bản quản lý, và gửi lời cảm ơn báo chí đã phản ánh giúp địa phương kịp thời khắc phục hạn chế. Như vậy, ngay tại nơi xảy ra sự việc, cơ quan công quyền đã nhận diện rõ thiếu sót về mặt thủ tục hành chính và quản trị nhân sự, trong khi phát ngôn của nhà báo Nguyễn Hữu Bắc lại đi ngược lại kết luận chính thức của chính quyền cơ sở, cố tình bảo vệ một quán tính quản lý cũ kỹ đã bị pháp luật loại bỏ.

II. ĐIỂM TỰA CHÍNH SÁCH TỪ NGHỊ QUYẾT 71-NQ/TW VÀ HỆ THỐNG PHÁP LUẬT BẢO VỆ NGƯỜI THẦY

1. Định hướng chiến lược từ Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị

Để hiểu vì sao phản ứng của giáo viên Trường THCS Châu Tiến là đúng đắn và được pháp luật bảo vệ, cần đặt sự việc dưới ánh sáng của Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo do Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành. Nghị quyết 71-NQ/TW ra đời nhằm giải quyết tận gốc những bất cập kéo dài của nền giáo dục, mà nguyên nhân chủ yếu được Bộ Chính trị chỉ rõ là do tư duy quản lý còn chậm đổi mới, bệnh thành tích và hình thức vẫn tồn tại, cùng với việc chế độ, chính sách đối với nhà giáo chưa tương xứng. Từ đó, Nghị quyết 71-NQ/TW xác lập ba đột phá chiến lược: đột phá về tư duy, nhận thức về giáo dục; đột phá về cơ chế, chính sách; và đột phá trong tư duy lãnh đạo, quản lý đối với giáo dục và đào tạo.

Điểm tựa tư tưởng cốt lõi của Nghị quyết 71-NQ/TW là việc định vị lại vai trò của người thầy trong cấu trúc phát triển quốc gia: "Người học là trung tâm, là chủ thể của quá trình giáo dục và đào tạo; nhà trường là nền tảng, nhà giáo là động lực, quyết định chất lượng giáo dục, đào tạo". Đặc biệt, Bộ Chính trị nhấn mạnh yêu cầu thực hiện nghiêm túc phương châm "thầy ra thầy, trò ra trò" trên tất cả các mặt đạo đức, nhân cách, tri thức; kiên quyết chấn chỉnh tiêu cực trong giáo dục và yêu cầu toàn xã hội phải "coi trọng danh dự người thầy, tôn vinh người thầy trong xã hội". Tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết 71-NQ/TW là lấy người thầy làm trung tâm của mọi cải cách, chuyển đổi căn bản từ tư duy "quản lý theo đối tượng hành chính" sang "quản lý theo nghề nghiệp chuyên biệt", coi nhà giáo là chủ thể chuyên môn độc lập được bảo vệ về không gian sáng tạo, thời gian học thuật và danh dự nghề nghiệp.

2. Hành lang pháp lý đồng bộ từ Luật Nhà giáo 2025 đến các văn bản chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo

Thể chế hóa trực tiếp quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết 71-NQ/TW, Luật Nhà giáo số 73/2025/QH15 (được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 16/6/2025, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026) đã trở thành đạo luật chuyên ngành đầu tiên trong lịch sử lập pháp Việt Nam định danh riêng và bảo vệ toàn diện vị thế pháp lý của nhà giáo. Điều 5 của Luật quy định nguyên tắc quản lý và phát triển nhà giáo là phải "tôn trọng và bảo đảm quyền tự chủ, sáng tạo trong hoạt động chuyên môn của nhà giáo". Điều 8 khẳng định quyền căn bản của nhà giáo là "được giảng dạy, giáo dục phù hợp chuyên môn đào tạo" và "được tôn trọng, bảo vệ uy tín, danh dự, nhân phẩm". Hoạt động nghề nghiệp của nhà giáo được xác định là hoạt động chuyên nghiệp bao gồm giảng dạy, giáo dục, nghiên cứu khoa học, chuyển giao tri thức, phục vụ cộng đồng theo chuyên môn và dẫn dắt học thuật.

Cùng với Luật Nhà giáo 2025, Quyết định số 2758/QĐ-BGDĐT ngày 18/9/2026 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (ban hành Chương trình hành động về tăng cường kỷ cương; xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong các hoạt động giáo dục nhằm thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW) đã đặt ra các quy định mang tính mệnh lệnh hành chính rõ ràng. Tại điểm a khoản 2 Mục I, Bộ Giáo dục và Đào tạo xác lập mục tiêu ngay trong năm học 2026–2027 là phấn đấu 100% cơ sở giáo dục đổi mới quản trị theo hướng coi trọng chất lượng và kết quả, "không giao cho nhà giáo nhiệm vụ hành chính, công việc ngoài chuyên môn không đúng chức năng, nhiệm vụ". Đặc biệt, tại điểm c khoản 3 Mục II, Quyết định 2758/QĐ-BGDĐT giao trách nhiệm trực tiếp cho UBND cấp xã phải "chấn chỉnh việc huy động, điều động nhà giáo, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục tham gia các hoạt động, phong trào, sự kiện ngoài ngành không đúng chức năng, nhiệm vụ"; đồng thời tại điểm đ khoản 3 Mục II, yêu cầu cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phải "phân công công việc hợp lý, khoa học; bảo vệ thời gian làm chuyên môn của nhà giáo".

Hơn nữa, Thông tư số 05/2025/TT-BGDĐT ngày 07/3/2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo (có hiệu lực từ ngày 22/4/2025) đã quy định chặt chẽ chế độ làm việc đối với giáo viên phổ thông. Theo Điều 3 và Điều 7 của Thông tư này, toàn bộ thời gian làm việc 42 tuần trong năm học của giáo viên được quy đổi thành tiết dạy và các nhiệm vụ chuyên môn cụ thể (37 tuần giảng dạy gồm 35 tuần thực dạy và 02 tuần dự phòng, 03 tuần bồi dưỡng nâng cao trình độ, 02 tuần chuẩn bị và tổng kết năm học), trong đó định mức tiết dạy của giáo viên THCS là 19 tiết/tuần, tương đương 665 tiết/năm học. Mọi sự phân công nhiệm vụ của hiệu trưởng phải bảo đảm quy định về định mức tiết dạy, thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi, và mỗi giáo viên không được kiêm nhiệm quá 02 nhiệm vụ chuyên môn nội bộ theo danh mục tại các Điều 9, 10 và 11. Không có bất kỳ điều khoản nào trong Thông tư 05/2025/TT-BGDĐT cho phép quy đổi hay buộc giáo viên thực hiện công việc phát cỏ, tỉa cây tại các khu di tích lịch sử, danh thắng của địa phương. Hệ thống văn bản pháp quy nêu trên là minh chứng rõ ràng cho thấy việc điều động giáo viên Trường THCS Châu Tiến đi phát cỏ tại đền Chiêng Ngam và Hang Bua vào ngày 30/10 và 02/11/2026 - tức hơn một tháng sau khi Quyết định 2758/QĐ-BGDĐT có hiệu lực thi hành - là hành vi đi ngược lại kỷ cương quản lý giáo dục hiện hành.

III. GIẢI PHẪU VÀ BÁC BỎ TỪNG LUẬN ĐIỂM SAI TRÁI TRONG PHÁT NGÔN TRÊN MẠNG XÃ HỘI

Khi soi chiếu từng câu chữ trong phát ngôn của nhà báo Nguyễn Hữu Bắc dưới lăng kính của hệ thống pháp luật và dữ liệu thực tiễn, có thể thấy toàn bộ cấu trúc lập luận của phát ngôn này đều dựa trên những tiền đề sai sự thật, ngụy biện về mặt logic và lệch chuẩn về mặt văn hóa.

1. Bác bỏ luận điểm thứ nhất: "GV đi lao động công ích, dọn đường làng ngõ xóm mà kêu rạo"

Câu mở đầu của phát ngôn chứa đựng ba sai lầm nghiêm trọng về thuật ngữ pháp lý, dữ kiện thực tế và thái độ ứng xử. Trước hết, tác giả bài viết sử dụng cụm từ "đi lao động công ích" như một nghĩa vụ pháp lý đương nhiên mà giáo viên phải phục tùng. Về mặt lịch sử lập pháp, nghĩa vụ lao động công ích hàng năm của công dân từng được quy định tại Pháp lệnh Nghĩa vụ lao động công ích năm 1988 và sau đó là Pháp lệnh Nghĩa vụ lao động công ích số 15/1999/PL-UBTVQH10 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Tuy nhiên, kể từ ngày 01/01/2007, Pháp lệnh Nghĩa vụ lao động công ích năm 1999 đã chính thức hết hiệu lực thi hành và bị bãi bỏ khỏi hệ thống pháp luật Việt Nam. Ngay cả trong thời kỳ Pháp lệnh này còn hiệu lực, việc huy động khẩn cấp cũng chỉ giới hạn trong các trường hợp đột xuất như bão, lụt, hỏa hoạn, động đất, dịch bệnh hoặc địch họa gây thiệt hại lớn, chứ hoàn toàn không phải để chỉnh trang cảnh quan phục vụ lễ hội hay chợ phiên thương mại - du lịch. Mặt khác, theo khoản 8 Điều 4 và quy định về điều động nhà giáo tại Luật Nhà giáo số 73/2025/QH15, "điều động nhà giáo" là thủ tục pháp lý chuyển nhà giáo từ cơ sở giáo dục công lập này sang cơ sở giáo dục công lập khác hoặc cơ quan quản lý giáo dục theo yêu cầu của cấp có thẩm quyền, với nguyên tắc bắt buộc là nhà giáo phải "đáp ứng yêu cầu của vị trí việc làm sẽ đảm nhận". Việc dùng văn bản hành chính của xã và sự phân công của hiệu trưởng để điều 31 viên chức sư phạm cầm dao, rựa, cuốc đi cắt cỏ ngoài trường học không phải là "lao động công ích" hợp pháp, mà là sự lạm dụng mệnh lệnh hành chính, xâm phạm quyền làm việc theo đúng chuyên môn được quy định tại Điều 8 Luật Nhà giáo 2025 và nguyên tắc bố trí lao động đúng hợp đồng tại Điều 29 Bộ luật Lao động 2019. 

Thứ hai, về mặt dữ kiện thực tế, giáo viên Trường THCS Châu Tiến không hề đi "dọn đường làng ngõ xóm" nơi mình cư trú với tư cách công dân thôn bản, mà bị điều động với tư cách viên chức nhà trường ngay sau tiết học thứ ba của buổi chiều ngày làm việc (02/11/2026) để đến làm vệ sinh tại hai khu di tích, danh thắng cấp địa phương là đền Chiêng Ngam và Hang Bua cách nhau 1 km nhằm phục vụ sự kiện Liên hoan văn nghệ và Chợ phiên của xã. Việc đánh tráo khái niệm từ "điều động viên chức làm việc ngoài chức năng tại khu danh thắng" sang "dọn đường làng ngõ xóm" là thủ thuật ngụy biện nhằm làm mờ nhạt tính chất sai quy định hành chính của vụ việc và dẫn dắt dư luận hiểu sai bản chất phản ánh của giáo viên. 

Thứ ba, từ "kêu rạo" (phương ngữ mang hàm ý kêu la ầm ĩ, ồn ào, thiếu tự trọng) là một cách định danh thiếu tôn trọng đối với quyền phản ánh hợp pháp của người lao động. Trong thực tế, các thầy cô giáo tại Châu Tiến hoàn toàn không trốn tránh nhiệm vụ: chiều 30/10 họ đã làm việc cho đến khi trời mưa, và chiều 02/11 họ đã hoàn thành xong toàn bộ phần việc cắt cỏ tại Hang Bua trước khi lệnh dừng của lãnh đạo xã được truyền đạt tới. Họ vừa chấp hành kỷ luật tổ chức, vừa bày tỏ tâm tư và phản ánh tới cơ quan báo chí, cơ quan quản lý về tính bất cập của văn bản điều động đối chiếu với Quyết định 2758/QĐ-BGDĐT. Gọi tiếng nói bảo vệ pháp chế của người thầy là "kêu rạo" là hành vi xúc phạm danh dự nhà giáo, vi phạm khoản 3 Điều 11 Luật Nhà giáo 2025.

2. Bác bỏ luận điểm thứ hai: "Cũng khó có tư cách dạy Hs nêu gương"

Luận điểm thứ hai là một sự quy chụp nặng nề về mặt đạo đức sư phạm, đánh đồng khái niệm "nêu gương" cao quý của nghề giáo với sự "cam chịu vô điều kiện trước các mệnh lệnh hành chính sai quy định". Theo điểm b khoản 2 Điều 9 Luật Nhà giáo số 73/2025/QH15, nghĩa vụ của nhà giáo là "giữ gìn phẩm chất, uy tín, danh dự, nhân phẩm, đạo đức nhà giáo; mẫu mực, nêu gương trong hoạt động nghề nghiệp và ứng xử trong quan hệ xã hội; bảo đảm liêm chính học thuật". Đồng thời, Chương trình hành động ban hành kèm theo Quyết định số 2758/QĐ-BGDĐT ngày 18/9/2026 xác định trách nhiệm của nhà giáo là "đề cao tự trọng nghề nghiệp; chủ động đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật và quy chế chuyên môn trong môi trường giáo dục", hướng tới giá trị cốt lõi là văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất.

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị cũng đặt ra phương châm "thầy ra thầy, trò ra trò" trên các mặt đạo đức, nhân cách và tri thức. Một người thầy nêu gương sáng cho học sinh trong xã hội pháp quyền phải là người thầy có lòng tự trọng nghề nghiệp, tận tụy với từng trang giáo án, trung thực trước lẽ phải và dám lên tiếng bảo vệ kỷ cương pháp luật để chống lại căn bệnh hình thức, chạy theo thành tích. Ngược lại, nếu người thầy biết rõ việc huy động viên chức đi phát cỏ phục vụ lễ hội là trái với Quyết định 2758/QĐ-BGDĐT, làm suy giảm thời gian chuẩn bị bài giảng và chăm sóc học trò mà vẫn im lặng thỏa hiệp vì ngại va chạm, thì đó mới là sự thiếu hụt bản lĩnh nêu gương. Việc quy kết những giáo viên thượng tôn pháp luật là "khó có tư cách dạy học sinh nêu gương" không chỉ là sự đảo lộn hệ giá trị sư phạm, mà còn trực tiếp vi phạm điểm b khoản 3 Điều 11 Luật Nhà giáo 2025, trong đó nghiêm cấm tổ chức, cá nhân "đăng tải, phát tán thông tin mang tính quy kết về trách nhiệm của nhà giáo trong hoạt động nghề nghiệp khi chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền".

3. Bác bỏ luận điểm thứ ba: "Nên hưu non, rảnh chợ"

Cụm từ "Nên hưu non, rảnh chợ" là đỉnh điểm của sự thiếu chuẩn mực trong ngôn ngữ bình luận, bộc lộ cái nhìn coi thường sinh mệnh nghề nghiệp của đội ngũ trí thức sư phạm và đi ngược lại hoàn toàn chiến lược phát triển nguồn nhân lực của Đảng và Nhà nước. Việc ví von môi trường giáo dục - nơi được Nghị quyết 71-NQ/TW xác định là "nền tảng" quyết định tương lai dân tộc - như một cái "chợ" ("rảnh chợ") và khuyên những người thầy đang cống hiến nơi miền núi "nên hưu non" chỉ vì họ đòi hỏi được làm đúng chức trách chuyên môn là một sự xúc phạm nặng nề đối với phẩm giá nghề giáo.

Hơn thế nữa, phát ngôn này hoàn toàn trái ngược với chính sách thu hút, trọng dụng và giữ chân nhà giáo của Nghị quyết 71-NQ/TW và Luật Nhà giáo 2025. Thực tế tại Trường THCS Châu Tiến cho thấy, 59 cán bộ, giáo viên, nhân viên đang phải gánh vác công tác giảng dạy và giáo dục cho 1.160 học sinh vùng miền núi Nghệ An, đòi hỏi cường độ lao động trí óc và phụ đạo rất lớn sau mỗi giờ lên lớp. Để giải quyết bài toán thiếu hụt giáo viên và áp lực nghề nghiệp tại các địa bàn khó khăn, Nghị quyết 71-NQ/TW và Luật Nhà giáo 2025 đã thiết kế những cơ chế đột phá: xếp lương nhà giáo cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp; nâng phụ cấp ưu đãi nghề lên tối thiểu 70% đối với giáo viên phổ thông và 100% đối với giáo viên vùng đặc biệt khó khăn; đầu tư nhà công vụ và bảo vệ nghiêm ngặt môi trường làm việc an toàn, thuận lợi cho nhà giáo. Trong khi Đảng và Nhà nước đang nỗ lực bằng mọi nguồn lực để "bảo đảm đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên" và giữ chân từng người thầy trên bục giảng, thì một người mang danh nhà báo lại dùng lời lẽ khích bác, xúi giục giáo viên "hưu non, rảnh chợ". Đây là phát ngôn phản chính sách, gây tổn thương tâm lý sâu sắc cho đội ngũ nhà giáo đang ngày đêm bám trường, bám bản.

4. Bác bỏ luận điểm thứ tư: "Ích kỷ hẹp hòi lại được cổ vũ bởi các tư duy dân chủ"

Câu kết của phát ngôn không dừng lại ở việc công kích cá nhân các giáo viên mà đã đẩy vấn đề lên mức quy chụp tư tưởng, gán ghép việc thực hành dân chủ trong trường học với thói "ích kỷ hẹp hòi" và mỉa mai "các tư duy dân chủ". Khi giáo viên Trường THCS Châu Tiến phản ánh việc bị điều động đi cắt cỏ sau tiết học thứ ba, lý do cốt lõi được họ nêu ra là việc điều động ngoài ngành này "khiến thời gian dành cho chuyên môn, chuẩn bị bài giảng và chăm sóc học sinh bị thu hẹp đáng kể". Theo Thông tư 05/2025/TT-BGDĐT, ngoài 19 tiết đứng lớp thực dạy mỗi tuần, người giáo viên THCS phải đầu tư nhiều giờ lao động thầm lặng để nghiên cứu học liệu số, soạn bài theo Chương trình giáo dục phổ thông mới, chấm chữa bài, tư vấn học sinh và bồi dưỡng nghiệp vụ. Bảo vệ quỹ thời gian quý báu đó để phục vụ 1.160 học sinh chính là biểu hiện cao nhất của đạo đức công vụ và trách nhiệm với người học - hoàn toàn đối lập với sự "ích kỷ hẹp hòi" mà tác giả bài viết gán ghép. Chính Bộ Giáo dục và Đào tạo tại Quyết định 2758/QĐ-BGDĐT cũng đã khẳng định việc cắt giảm các phong trào hình thức, công việc ngoài chuyên môn là để "bảo vệ thời gian làm chuyên môn của nhà giáo", giúp giáo viên tập trung nâng cao chất lượng giảng dạy và hỗ trợ học sinh.

Về phương diện chính trị - pháp lý, trong thể chế Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, dân chủ không phải là một khái niệm nhạy cảm để đem ra giễu cợt hay quy chụp, mà là bản chất của chế độ và là mục tiêu của nền giáo dục. Quyết định 2758/QĐ-BGDĐT xác định mục tiêu tổng quát là xây dựng môi trường giáo dục "kỷ cương, trung thực, liêm chính, nhân văn, thực chất, an toàn, lành mạnh, dân chủ, tôn trọng và lấy người học làm trung tâm". Điểm e khoản 2 Điều 9 Luật Nhà giáo 2025 cũng quy định nghĩa vụ của nhà giáo là "tham gia xây dựng môi trường giáo dục an toàn, dân chủ, đổi mới, sáng tạo". Đặc biệt, theo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở số 10/2022/QH15 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2023), trường học công lập là một đơn vị sự nghiệp công lập, nơi viên chức và người lao động có đầy đủ quyền được biết, được bàn, được tham gia ý kiến, quyết định và kiểm tra, giám sát các vấn đề liên quan đến kế hoạch công tác, các biện pháp cải tiến lề lối làm việc, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, chống quan liêu và việc thực hiện chế độ, chính sách đối với viên chức. Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở nghiêm cấm mọi hành vi "gây khó khăn, phiền hà hoặc cản trở, đe dọa công dân thực hiện dân chủ ở cơ sở" cũng như hành vi trù dập người phản ánh, kiến nghị. Việc giáo viên lên tiếng trước một quyết định phân công chưa làm rõ nguyên tắc tự nguyện và chưa phù hợp với chức năng của cơ sở giáo dục - điều mà chính UBND xã Châu Tiến đã thừa nhận trong báo cáo giải trình - chính là sự thực thi đúng đắn Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở. Do đó, việc nhà báo Nguyễn Hữu Bắc miệt thị tiếng nói phản biện hợp pháp của giáo viên là "được cổ vũ bởi các tư duy dân chủ" cho thấy sự lệch lạc về lý luận chính trị và thái độ phủ nhận quyền làm chủ của viên chức, người lao động đã được pháp luật bảo hộ.

IV. ĐỐI CHIẾU VỚI CHUẨN MỰC ĐẠO ĐỨC VÀ PHÁP LUẬT BÁO CHÍ VIỆT NAM

Dưới góc độ báo chí học và pháp luật truyền thông, phát ngôn của một người mang danh nhà báo trên không gian mạng không bao giờ là câu chuyện riêng tư vô hại, bởi uy tín xã hội của người làm báo luôn gắn liền với trách nhiệm định hướng dư luận. Đối chiếu phát ngôn trong hình chụp với hệ thống quy phạm pháp luật và quy tắc đạo đức nghề báo hiện hành, có thể chỉ rõ những vi phạm cốt lõi về cả pháp lý lẫn đạo đức nghề nghiệp.

Trước hết, xét theo Luật Báo chí số 103/2016/QH13, khoản 8 Điều 9 nghiêm cấm hành vi đăng, phát thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân. Đồng thời, pháp luật báo chí quy định rõ không ai được lạm dụng quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận để xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức và công dân. Việc dùng những từ ngữ mang tính hạ nhục như "kêu rạo", "khó có tư cách dạy Hs nêu gương", "nên hưu non, rảnh chợ", "ích kỷ hẹp hòi" nhắm vào tập thể giáo viên vừa phản ánh sự việc tại Trường THCS Châu Tiến là hành vi xâm phạm trực tiếp danh dự, nhân phẩm của công dân, viên chức.

Thứ hai, xét theo 10 điều Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam (ban hành kèm theo Quyết định số 483/QĐ-HNBVN ngày 16/12/2016 của Hội Nhà báo Việt Nam), Điều 3 yêu cầu người làm báo phải "hành nghề trung thực, khách quan, công tâm, không vụ lợi. Bảo vệ công lý và lẽ phải". Thay vì đứng về phía lẽ phải và pháp luật (Quyết định 2758/QĐ-BGDĐT, Luật Nhà giáo 2025) để bảo vệ người lao động trước các mệnh lệnh hành chính bất cập như cách các cơ quan báo chí chính thống (VOV, VnExpress, Dân trí, Thanh Niên, Dân Việt...) đã thực hiện một cách khách quan và trách nhiệm, tác giả phát ngôn lại quay mũi dùi công kích chính những người thầy đã lên tiếng vì kỷ cương trường học. Hành vi này đồng thời vi phạm Điều 4 về nghĩa vụ nêu cao tinh thần nhân văn, "không xâm phạm đời tư, làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân", và Điều 5 về nghĩa vụ "chuẩn mực và trách nhiệm khi tham gia mạng xã hội và các phương tiện truyền thông khác". Bên cạnh đó, Điều 8 và Điều 9 yêu cầu người làm báo phải "tích cực học tập, nâng cao trình độ chính trị, nghiệp vụ" và "giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt". Một dòng trạng thái chỉ vỏn vẹn bốn câu nhưng cẩu thả về hình thức chính tả ("dọn đường làng ngõ xóm mà kêu rạo.Cũng khó có tư cách dạy Hs nêu gương. Nên hưu non,rảnh chợ"), dùng từ ngữ thiếu văn hóa tranh luận và thể hiện sự thiếu hụt kiến thức pháp luật cơ bản về ngành giáo dục là sự vi phạm trực tiếp chuẩn mực văn hóa của người làm báo.

Thứ ba, xét theo Quy tắc sử dụng mạng xã hội của người làm báo Việt Nam (ban hành kèm theo Quyết định số 1131/QĐ-HNBVN ngày 24/12/2018 của Ban Thường vụ Hội Nhà báo Việt Nam), Điều 3 quy định việc người làm báo cần làm khi tham gia mạng xã hội là "đăng tải bình luận, ý kiến nhận xét đúng mực, có văn hóa, có trách nhiệm về những vấn đề mà dư luận xã hội quan tâm". Ngược lại, Điều 4 quy định rõ những điều người làm báo tuyệt đối không được làm trên mạng xã hội, bao gồm: nghiêm cấm "đưa ra các bình luận, chia sẻ quan điểm cá nhân... trái với đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước" và nghiêm cấm bình luận, nhận xét có mục đích kích động, lôi kéo người khác phản ứng tiêu cực, gây tổn hại về danh dự, nhân phẩm của công dân đối với các vấn đề xã hội đang cần tạo cách nhìn tích cực, mang tính xây dựng và sự đồng thuận xã hội. Khi chủ trương nhất quán của Đảng tại Nghị quyết 71-NQ/TW là "coi trọng danh dự người thầy, tôn vinh người thầy trong xã hội" và chủ trương của Bộ Giáo dục và Đào tạo tại Quyết định 2758/QĐ-BGDĐT là chấm dứt điều động giáo viên làm việc ngoài chuyên môn, việc một nhà báo lên mạng xã hội mạt sát giáo viên vì họ thực thi chủ trương đó chính là hành vi phát ngôn đi ngược lại đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước.

V. KIẾN NGHỊ XÂY DỰNG VÌ MỘT MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC LIÊM CHÍNH VÀ BÁO CHÍ CHUẨN MỰC

Sự việc tại Trường THCS Châu Tiến đã khép lại một cách cầu thị về mặt quản lý nhà nước khi UBND xã Châu Tiến và Ban Giám hiệu nhà trường nghiêm túc nhận thiếu sót, rút kinh nghiệm, thu hồi việc phân công chăm sóc vườn hoa tại khu di tích và lắng nghe tâm tư của đội ngũ giáo viên. Tuy nhiên, dư âm từ những phát ngôn lệch chuẩn như của tài khoản Nguyễn Hữu Bắc đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc củng cố nhận thức pháp luật và văn hóa ứng xử trong cả hệ thống quản lý cơ sở lẫn giới truyền thông.

Đối với chính quyền địa phương cấp xã và các cơ sở giáo dục, cần quán triệt thực chất, toàn diện tinh thần của Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, Luật Nhà giáo số 73/2025/QH15 và Quyết định số 2758/QĐ-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Ranh giới pháp lý giữa hoạt động tình nguyện vì cộng đồng và mệnh lệnh hành chính bắt buộc ngoài chuyên môn phải được phân định rạch ròi. Mọi sự tham gia của nhà giáo vào các hoạt động xã hội tại địa phương ngoài kế hoạch giáo dục của nhà trường chỉ được phép dựa trên nguyên tắc hoàn toàn tự nguyện, tuyệt đối không được ban hành văn bản giao chỉ tiêu, phân công dụng cụ lao động thủ công hay lồng ghép vào tiêu chí đánh giá thi đua của viên chức.

Đối với các cơ quan quản lý giáo dục và tổ chức công đoàn, hội nghề nghiệp, cần kích hoạt mạnh mẽ cơ chế bảo vệ nhà giáo theo khoản 3 Điều 11 Luật Nhà giáo 2025 và Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở 2022. Khi người thầy lên tiếng phản biện các quy định hành chính chưa phù hợp để bảo vệ thời gian chuyên môn dành cho học sinh, họ phải được bảo vệ chặt chẽ trước mọi nguy cơ bị trù dập nội bộ cũng như trước các cuộc tấn công, quy chụp, bôi nhọ nhân phẩm trên không gian mạng.

Đối với đội ngũ những người làm báo và cơ quan quản lý báo chí, phản biện xã hội của báo chí chỉ có giá trị khai sáng khi đặt trên nền tảng của tri thức pháp luật cập nhật, tư duy logic chặt chẽ và thái độ nhân văn. Người cầm bút trước khi phán xét tư cách đạo đức của một ngành nghề khác cần tự soi chiếu mình vào Luật Báo chí 2016, 10 điều Quy định đạo đức nghề nghiệp và Quy tắc sử dụng mạng xã hội của người làm báo Việt Nam. Các cơ quan chủ quản báo chí và Hội Nhà báo các cấp cần tăng cường giám sát, chấn chỉnh kịp thời những hội viên có phát ngôn thiếu văn hóa, cổ súy cho tư duy quản lý hành chính áp đặt và đi ngược lại tinh thần tôn sư trọng đạo đã được Bộ Chính trị khẳng định tại Nghị quyết số 71-NQ/TW. Bảo vệ người thầy khỏi những gánh nặng hình thức ngoài chuyên môn và khỏi những lời lẽ xúc phạm vô lối trên mạng xã hội không phải là sự ưu ái đặc quyền cho riêng ngành giáo dục, mà chính là bảo vệ phẩm giá của tri thức, bảo vệ kỷ cương phép nước và bảo vệ quyền được thụ hưởng một nền giáo dục chất lượng, thực chất của hàng triệu học sinh Việt Nam.

05.11.2026

(*) Nguyễn Văn Thùy chia sẻ