Nhiều người quan tâm đến việc: trong trường hợp nào Nhà nước phải thu hồi tiền nghỉ hưu trước tuổi hoặc tiền nghỉ thôi việc đã chi trả cho cán bộ, công chức, viên chức theo quy định về tinh giản biên chế?
Quy định mới về tinh giản biên chế
Theo Nghị định 154/2025/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 16/6/2025, quy định về tinh giản biên chế sẽ thay thế Nghị định 29/2023/NĐ-CP ngày 3/6/2023.
Các chế độ, chính sách theo nghị định này được áp dụng đối với cán bộ, công chức, viên chức đến hết ngày 31/12/2030, bao gồm:
Nghỉ hưu trước tuổi;
Chuyển sang làm việc tại các tổ chức không hưởng lương thường xuyên từ ngân sách nhà nước;
Nghỉ thôi việc.
Khi nào bị thu hồi tiền đã hưởng?
Theo khoản 6 Điều 13 và điểm b khoản 2 Điều 14 Nghị định 154/2025/NĐ-CP, trường hợp thực hiện tinh giản biên chế không đúng quy định thì phải:
Thu hồi kinh phí tinh giản biên chế đã chi và nộp lại ngân sách nhà nước;
Thu hồi các quyết định giải quyết tinh giản biên chế;
Bố trí người không thuộc diện tinh giản trở lại làm việc.
Bên cạnh đó, khoản 5 Điều 12 Nghị định 154/2025/NĐ-CP cũng quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị khi giải quyết tinh giản biên chế sai quy định.
Cụ thể, người đứng đầu phải:
Thông báo cho cơ quan bảo hiểm xã hội và các cơ quan liên quan dừng chi trả chế độ bảo hiểm xã hội và các chế độ khác đối với trường hợp tinh giản sai quy định;
Chuyển lại cho cơ quan bảo hiểm xã hội số kinh phí đã chi trả cho người thực hiện tinh giản trong thời gian hưởng các chế độ như lương hưu, trợ cấp BHXH, kinh phí mua thẻ BHYT;
Thu hồi tiền hưởng chính sách tinh giản biên chế đã cấp cho người đó;
Chi trả lại cho người lao động phần chênh lệch giữa tiền lương và các chế độ hợp pháp với khoản bảo hiểm xã hội đã hưởng;
Xem xét và xử lý trách nhiệm các cá nhân liên quan theo quy định của pháp luật.
Như vậy, việc thu hồi tiền nghỉ hưu trước tuổi hoặc tiền nghỉ thôi việc chỉ được áp dụng khi việc giải quyết tinh giản biên chế được xác định là không đúng quy định.
Đề xuất cách tính mức tăng lương cơ sở
Liên quan đến chính sách tiền lương, nhiều chuyên gia cũng đề xuất cần có cách tính hợp lý khi điều chỉnh lương cơ sở trong thời gian tới.
Theo Phụ lục ban hành kèm Công văn 38/TTg-QHĐP năm 2026, Thủ tướng Chính phủ đã giao một số nhiệm vụ trọng tâm nhằm triển khai các nghị quyết được thông qua tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV.
Một nội dung đáng chú ý là điều chỉnh lương cơ sở và các loại phụ cấp, được quy định tại Nghị quyết 265/2025/QH15 của Quốc hội.
Theo đó, trong tháng 3/2026, Chính phủ giao Bộ Nội vụ chủ trì điều chỉnh:
Mức lương cơ sở;
Một số loại phụ cấp;
Lương hưu;
Trợ cấp bảo hiểm xã hội;
Trợ cấp hằng tháng;
Trợ cấp ưu đãi người có công;
Trợ cấp xã hội và trợ cấp hưu trí xã hội.
Việc điều chỉnh được thực hiện theo Kết luận 206-KL/TW ngày 10/11/2025 của Bộ Chính trị, nhằm tiếp tục cải thiện đời sống cho người hưởng lương và các đối tượng thụ hưởng chính sách an sinh xã hội.
Chuyên gia đề xuất cách xác định mức tăng lương
Trao đổi với báo chí, PGS.TS Nguyễn Thị Lan Hương, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội, cho rằng tiền lương khu vực công có đặc thù khác với mức lương tối thiểu trên thị trường.
Theo bà, hiện có ba phương pháp chính để xác định tiền lương:
Thứ nhất, tiếp cận theo nhu cầu sống tối thiểu. Mức lương phải bảo đảm chi phí tái sản xuất sức lao động, bao gồm sinh hoạt cơ bản, bảo hiểm xã hội, đào tạo và các yếu tố an sinh.
Thứ hai, tiếp cận theo thị trường lao động, tức so sánh tiền lương khu vực công với mức lương của các vị trí tương đương trong khu vực tư nhân.
Ví dụ, nếu lao động trình độ đại học trên thị trường có mức lương trung bình khoảng 10 triệu đồng/tháng, thì khu vực công cũng cần có mức lương tương xứng để tránh tình trạng chảy máu chất xám.
Thứ ba, tiếp cận theo cân đối kinh tế vĩ mô, tức xác định quỹ lương khu vực công dựa trên quy mô nền kinh tế, chẳng hạn tỷ trọng chi tiền lương trong GDP, sau đó phân bổ cho tổng số lao động trong hệ thống.
Từ các cách tiếp cận trên, bà Hương cho rằng nếu vẫn duy trì cơ chế lương cơ sở, thì việc điều chỉnh hằng năm cần ít nhất bù đắp trượt giá và phản ánh tăng trưởng kinh tế.
Theo nguyên tắc, mức tăng lương cơ sở tối thiểu nên bằng tốc độ tăng GDP cộng với chỉ số giá tiêu dùng (CPI) để bảo đảm giá trị thực của tiền lương.
Tiền lương luôn có hai khái niệm: giá trị danh nghĩa và giá trị thực tế. Khi giá cả tăng nhưng lương không điều chỉnh tương ứng, thu nhập thực của người lao động sẽ bị giảm.
Bên cạnh đó, một phần thành quả tăng trưởng kinh tế cũng cần được chuyển hóa thành thu nhập cho đội ngũ làm việc trong khu vực công, những người trực tiếp tham gia hoạch định và thực thi các chính sách phát triển.
