Toàn cảnh quy trình bỏ phiếu bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp

Chủ nhật, ngày 15/3, cử tri cả nước sẽ tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Đây không chỉ là sự kiện chính trị - pháp lý, đợt sinh hoạt dân chủ sâu rộng trong toàn xã hội, mà còn là dịp để mỗi người dân trực tiếp thực hiện quyền làm chủ, thể hiện ý chí và trách nhiệm đối với sự phát triển của đất nước.

Theo Hội đồng bầu cử Quốc gia, trong ngày bầu cử, thời gian bỏ phiếu sẽ được bắt đầu từ 7 giờ sáng và thực hiện liên tục cho đến 7 giờ tối cùng ngày.

Tùy tình hình địa phương, tổ bầu cử có thể quyết định cho bắt đầu việc bỏ phiếu sớm hơn nhưng không được trước 5 giờ sáng hoặc kết thúc muộn hơn nhưng không được quá 9 giờ tối cùng ngày.

Nguyên tắc bỏ phiếu

Luật về bầu cử quy định rõ, mỗi cử tri có quyền bỏ một phiếu bầu đại biểu Quốc hội và HĐND tương ứng với mỗi cấp HĐND.

Cử tri phải tự mình đi bầu cử, không được nhờ người khác bầu cử thay. Khi cử tri viết phiếu bầu, không ai được xem, kể cả thành viên tổ bầu cử.

Nếu viết hỏng, cử tri có quyền đổi phiếu bầu khác. Khi cử tri bỏ phiếu xong, tổ bầu cử có trách nhiệm đóng dấu "Đã bỏ phiếu" vào thẻ cử tri.

Quy định về phiếu bầu

Theo quy định, phiếu bầu cử đại biểu Quốc hội, HĐND từng cấp phải được in riêng từng loại trên 1 mặt trang giấy A5 (21cm x 14,8cm) theo chiều dọc khổ giấy.

Màu sắc từng loại phiếu bầu cử do UBND tỉnh, thành phố lựa chọn và phải có dấu của tổ bầu cử ở góc phía trên bên trái.

Trên phiếu ghi rõ: Tên tỉnh, thành phố, xã, phường, đặc khu; số lượng đại biểu Quốc hội, HĐND được bầu. Phần ghi họ tên người ứng cử xếp tên theo vần chữ cái A, B, C...

Cách ghi phiếu bầu

Thành viên tổ bầu cử có trách nhiệm hướng dẫn cụ thể cử tri cách thức bỏ phiếu. Nếu cử tri không tín nhiệm người ứng cử nào (không bầu) thì gạch ngang cả họ và tên người ứng cử đó.

Cử tri không được khoanh tròn; không được đánh dấu trên phiếu bầu; không được viết thêm, không được ghi thêm tên người ngoài danh sách ứng cử vào phiếu bầu; không bầu quá số đại biểu được ấn định trong phiếu bầu;

Cử tri không gạch tất cả người ứng cử trong phiếu bầu; không để nguyên phiếu bầu (không gạch bất kỳ tên người ứng cử nào) đối với phiếu bầu có số dư người ứng cử.

Trường hợp có phiếu bầu gạch chéo, gạch xiên, gạch dọc hoặc gạch ngang nhưng gạch hết tất cả hàng chữ họ và tên của người ứng cử thì được tính là phiếu không bầu cho ứng cử viên đó.

Trường hợp cử tri không gạch cả hàng chữ họ và tên (chỉ gạch họ hoặc gạch tên đệm hoặc tên) của người ứng cử hoặc chỉ khoanh tròn, gạch dưới, gạch trên hàng chữ họ và tên của người ứng cử thì phiếu đó vẫn được tính là phiếu bầu cho người ứng cử đó.

Trường hợp cử tri không thể tự viết được phiếu bầu cử thì được nhờ người khác viết phiếu hộ, nhưng phải tự mình bỏ phiếu.

Phiếu bầu không hợp lệ

Phiếu bầu không hợp lệ là phiếu không theo mẫu quy định do tổ bầu cử phát ra; phiếu không có dấu của tổ bầu cử; phiếu để số người được bầu nhiều hơn số lượng đại biểu được bầu đã ấn định cho đơn vị bầu cử.

Phiếu gạch xóa hết tên những người ứng cử; phiếu ghi thêm tên người ngoài danh sách ứng cử hoặc phiếu có ghi thêm nội dung khác cũng được coi là phiếu không hợp lệ.

Kiểm phiếu bầu

Theo Hội đồng bầu cử Quốc gia, việc kiểm phiếu bầu cho từng người ứng cử chỉ thực hiện đối với những phiếu hợp lệ.

Các phiếu bầu hợp lệ được xếp thành các loại, gồm: loại phiếu bầu 1 đại biểu; loại phiếu bầu 2 đại biểu; loại phiếu bầu 3 đại biểu...

Tổ bầu cử kiểm phiếu theo từng loại phiếu bầu nêu trên để làm căn cứ xác định số phiếu bầu cho từng người ứng cử.

Để việc kiểm phiếu được chính xác, tổ bầu cử phân công ít nhất 3 người kiểm phiếu, gồm: người đọc kết quả phiếu bầu, người ghi (tích) vào danh sách kiểm phiếu và người kiểm tra việc đọc và ghi.

Nguyên tắc xác định người trúng cử

Theo Hội đồng bầu cử Quốc gia, người trúng cử phải là người ứng cử có số phiếu bầu đạt quá một nửa tổng số phiếu bầu hợp lệ.

Trường hợp số người ứng cử đạt số phiếu bầu quá một nửa tổng số phiếu bầu hợp lệ nhiều hơn số lượng đại biểu mà đơn vị bầu cử được bầu thì những người trúng cử là những người có số phiếu bầu cao hơn.

Trường hợp cuối danh sách trúng cử có nhiều người được số phiếu bầu bằng nhau và nhiều hơn số lượng đại biểu được bầu đã ấn định cho đơn vị bầu cử thì người nhiều tuổi hơn là người trúng cử.