Tại di tích Lịch sử - Văn hóa cấp Quốc gia xã Hợp Minh, tỉnh Nghệ An: Cung tiến hiện vật cho di tích không phải để khoe danh

Về pháp lý, khoản 6 Điều 7 Luật Di sản văn hóa khuyến khích tổ chức, cá nhân tài trợ, hỗ trợ, tặng cho kinh phí, nhân lực và cơ sở vật chất để bảo vệ, phát huy giá trị di sản. Điều 87 cũng quy định nguồn lực xã hội hóa phải được sử dụng cho những hoạt động như bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di tích. Nghĩa là pháp luật khuyến khích sự đóng góp, nhưng mục đích của sự đóng góp phải hướng về di sản, chứ không phải biến di sản thành phương tiện quảng bá cho người đóng góp.

Đáng chú ý, khoản 1 Điều 9 Luật Di sản văn hóa nghiêm cấm việc đưa những yếu tố không phù hợp làm giảm giá trị di tích; khoản 2 nghiêm cấm hành vi xâm hại di sản và cảnh quan văn hóa của di tích. Luật cũng cấm xây dựng trái phép trong khu vực bảo vệ di tích. Việc một hạng mục cụ thể có vi phạm pháp luật hay không còn phải căn cứ vị trí, hồ sơ tiếp nhận, thiết kế và thẩm quyền phê duyệt, nhưng rõ ràng mọi hiện vật đưa vào di tích đều phải được xem xét nghiêm túc về văn hóa, mỹ thuật và cảnh quan.

Từ góc nhìn văn minh, người dân đến di tích để tìm hiểu lịch sử, tưởng nhớ tiền nhân, thực hành tín ngưỡng và hưởng thụ những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Họ không đến đó để xem tên doanh nghiệp, chức danh lãnh đạo hay những nội dung mang dáng dấp “quảng cáo”, dù quảng cáo ấy được đặt dưới hai chữ “cung tiến”.

Cung tiến quý nhất ở cái tâm. Nhưng khi tên tuổi của người cung tiến được khắc thật lớn, thật nổi bật và thật bền vững, người ta có quyền đặt câu hỏi: Sự đóng góp ấy còn hoàn toàn hướng về cộng đồng, hay đã pha thêm nhu cầu ghi danh, thể hiện và quảng bá?

Trước đây, một số doanh nghiệp từng “cung tiến” cây cảnh rồi đặt dưới chân tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh tại thành phố Vinh. Tôi đã phản ánh sự việc và sau đó toàn bộ số cây cảnh này được di chuyển. Đó là cách xử lý cần thiết, bởi không gian tượng đài Bác Hồ không thể trở thành nơi trưng bày tên tuổi của các nhà tài trợ.

Tôi cũng từng thấy một đơn vị khắc tên mình lên phía trước lư hương cung tiến tại một di tích. Thiết nghĩ, việc này càng không nên. Lư hương là hiện vật mang ý nghĩa tâm linh, phải hướng trọn vẹn đến sự trang nghiêm và linh thiêng. Khi đã được tiếp nhận, đặt trong di tích để cộng đồng cùng sử dụng, lư hương không còn là một “sản phẩm tài trợ” để đơn vị cung tiến tùy ý khắc tên riêng. Không nên coi một hiện vật linh thiêng là bề mặt để ghi dấu thương hiệu của mình.

Cơ quan quản lý văn hóa cần sớm ban hành hoặc hoàn thiện quy định cụ thể về việc tiếp nhận và ghi nhận hiện vật cung tiến: không khắc tên cá nhân, chức danh, logo hoặc thương hiệu tại những vị trí trang trọng; không để nhà tài trợ tự dựng bia, biển ghi công; trường hợp cần tri ân thì ghi trong sổ vàng, hồ sơ điện tử hoặc một bảng chung đặt tại khu vực phù hợp.

Đồng thời, cần rà soát, di chuyển, chỉnh sửa hoặc bãi bỏ những hình thức cung tiến phản cảm, mang nặng tính khoe danh và quảng bá trá hình.

Cung tiến là để làm đẹp thêm cho di tích, không phải để tên người cung tiến đứng lại với bia đá, bảng đồng, còn giá trị văn hóa bị đẩy lùi về phía sau.

Trần Quang Đại chia sẻ