Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Kim Loan - Người dành trọn tâm huyết cho đạo Mẫu

Sinh năm 1959 tại Kim Động, tỉnh Hưng Yên, tuổi thơ của bà Kim Loan gắn với nhiều biến động của đất nước trong những năm tháng chiến tranh. Trải qua những ngày sơ tán xa gia đình, rồi sớm khoác lên mình màu áo lính khi mới 15 tuổi, cuộc đời bà được tôi luyện bởi sự kiên cường và tinh thần trách nhiệm. Những trải nghiệm ấy đã góp phần hình thành nên một con người giàu nghị lực, luôn đau đáu với những giá trị cội nguồn.

Bà Kim Loan vẫn thường chia sẻ rằng cơ duyên với đạo Mẫu đến với mình như một sự sắp đặt của số phận. Từ những câu chuyện tâm linh được nghe từ mẹ, những dấu ấn đặc biệt trong tuổi thơ cho đến những trải nghiệm trong cuộc sống, tất cả dường như đã dẫn bà đến với cửa Mẫu. Khi bước chân vào con đường thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, bà không xem đó chỉ là niềm tin tâm linh mà còn là trách nhiệm gìn giữ một di sản văn hóa quý báu mà cha ông để lại.

Hơn 30 năm qua, bà đã dành phần lớn thời gian để nghiên cứu, thực hành và quảng bá những giá trị tốt đẹp của tín ngưỡng thờ Mẫu. Từ miền núi phía Bắc đến các tỉnh Tây Nguyên, Nam Bộ, ở đâu có những người yêu mến văn hóa truyền thống, ở đó có dấu chân của bà. Không quản ngại tuổi tác hay sức khỏe, bà miệt mài tham gia các hoạt động giao lưu văn hóa, các diễn đàn, hội thảo nhằm giới thiệu những giá trị cốt lõi của đạo Mẫu đến với cộng đồng.

Đối với bà Kim Loan, tín ngưỡng thờ Mẫu không đơn thuần là những nghi lễ hầu đồng hay những giá hầu rực rỡ sắc màu. Điều quan trọng hơn cả là những thông điệp nhân văn mà tín ngưỡng này mang lại. Đó là sự tôn vinh hình tượng người mẹ, là tinh thần bao dung, che chở, là khát vọng hướng con người đến những điều thiện lành trong cuộc sống. Chính vì vậy, trong mọi hoạt động của mình, bà luôn nhấn mạnh việc thực hành tín ngưỡng đúng chuẩn mực, giữ gìn bản sắc văn hóa và tránh những biểu hiện lệch lạc làm ảnh hưởng đến giá trị đích thực của di sản.

Là người có nhiều năm gắn bó với hoạt động bảo tồn văn hóa, bà hiện đảm nhiệm vai trò Phó Chủ nhiệm Thường trực Câu lạc bộ Bảo tồn Văn hóa Thờ Mẫu Việt Nam và Trưởng ban Phát triển Văn hóa, Tín ngưỡng, Tôn giáo thuộc Viện Phát triển Văn hóa Dân tộc. Trên các cương vị này, bà đã góp phần kết nối nhiều nhà nghiên cứu, thanh đồng, nghệ nhân và những người thực hành tín ngưỡng trong cả nước nhằm tạo nên mạng lưới bảo tồn và phát huy di sản ngày càng rộng lớn.

Một trong những điều khiến bà trăn trở nhất là làm sao để thế hệ trẻ hiểu đúng và tiếp cận đúng với tín ngưỡng thờ Mẫu. Theo bà, việc bảo tồn di sản không chỉ dừng lại ở việc gìn giữ các nghi lễ, đền phủ hay các giá trị vật thể mà quan trọng hơn là truyền lại cho thế hệ sau những tri thức, những giá trị văn hóa tinh thần được tích lũy qua nhiều thế kỷ. Vì vậy, bà luôn tích cực tham gia các chương trình tuyên truyền, tọa đàm và các hoạt động giáo dục văn hóa cộng đồng.

Sau khi Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, bà Kim Loan càng có thêm động lực để tiếp tục hành trình của mình. Bà cho rằng đây không chỉ là niềm tự hào mà còn là trách nhiệm lớn lao đối với những người đang trực tiếp thực hành và gìn giữ di sản. Muốn di sản sống bền vững, cần có sự chung tay của các cơ quan quản lý, các nhà nghiên cứu, những người thực hành tín ngưỡng và cả cộng đồng xã hội.

Bên cạnh công tác bảo tồn, bà cũng là người tích cực thúc đẩy việc gắn kết giữa văn hóa tín ngưỡng và du lịch. Theo bà, khi được tổ chức bài bản, du lịch văn hóa tâm linh sẽ trở thành cầu nối hiệu quả để quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam cũng như những giá trị độc đáo của tín ngưỡng thờ Mẫu đến với bạn bè quốc tế. Đây cũng là cách để di sản không chỉ được lưu giữ mà còn tiếp tục phát huy giá trị trong đời sống đương đại.

Không chỉ hoạt động trong lĩnh vực tín ngưỡng, Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Kim Loan còn được biết đến với khả năng sáng tác nghệ thuật. Những ca khúc viết về mẹ, về quê hương, đất nước và tình người đã góp phần lan tỏa những giá trị nhân văn mà bà luôn theo đuổi. Với bà, nghệ thuật và đạo Mẫu đều gặp nhau ở điểm chung là hướng con người đến cái đẹp, cái thiện và lòng yêu thương.

Ở tuổi ngoài 60, dù sức khỏe không còn như trước, bà vẫn không ngừng cống hiến. Từ những chuyến đi dài xuyên Việt, những cuộc hội thảo, tọa đàm cho đến việc truyền dạy kinh nghiệm cho thế hệ kế cận, bà vẫn bền bỉ với tâm nguyện giữ gìn ngọn lửa của đạo Mẫu.

Hơn ba mươi năm gắn bó với con đường đã chọn, Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Kim Loan không chỉ là một thanh đồng có uy tín mà còn là một người gìn giữ di sản văn hóa dân tộc bằng tất cả niềm tin, trách nhiệm và tình yêu. Hành trình của bà là minh chứng cho sự tận tụy của những con người đang âm thầm góp sức để những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và tỏa sáng trong đời sống hôm nay.