Khi “cầm vàng” chưa chắc đã thắng
Năm 2025, thị trường vàng trải qua một đợt tăng giá ấn tượng. Từ khoảng 120 triệu đồng/lượng, giá vàng leo lên 180 triệu đồng/lượng vào cuối năm, tương đương mức tăng gần 50%. Không ít người tin rằng chỉ cần nắm giữ vàng trong giai đoạn này là chắc chắn có lãi lớn.
Thế nhưng thực tế cho thấy, không phải ai có vàng trong tay cũng tận dụng được trọn vẹn “con sóng” ấy.
Tháng 9/2025, chị Hương (45 tuổi, tên nhân vật đã thay đổi) quyết định mua 10 lượng vàng với mức giá trung bình khoảng 120 triệu đồng/lượng. Thời điểm đó, nhiều phân tích vĩ mô cho rằng vàng còn dư địa tăng giá, khiến chị tin tưởng vào triển vọng tích cực của kim loại quý này.
Chỉ sau một thời gian ngắn, giá vàng tăng lên 130 triệu đồng/lượng. Thấy đã có lãi khoảng 10 triệu đồng/lượng, chị Hương quyết định bán toàn bộ 10 lượng để “chốt lời an toàn”, đồng thời chờ thị trường điều chỉnh để mua lại ở mức thấp hơn. Tạm tính, chị lãi khoảng 100 triệu đồng (chưa tính chênh lệch giá mua – bán).
Quyết định có vẻ hợp lý ở thời điểm đó.
Vòng xoáy “bán non – mua đuổi”
Tuy nhiên, thị trường không đi theo kỳ vọng. Thay vì điều chỉnh, giá vàng tiếp tục tăng mạnh lên vùng 140–150 triệu đồng/lượng. Trước tâm lý lo sợ “lỡ tàu”, chị Hương quay lại thị trường và mua lại 10 lượng ở mức giá khoảng 148 triệu đồng/lượng.
Việc mua đuổi ở vùng giá cao khiến giá vốn mới của chị tăng vọt. Không chỉ vậy, chị còn bỏ lỡ phần tăng giá đáng kể từ 130 lên 148 triệu đồng/lượng – khoảng chênh lệch đủ lớn để thay đổi đáng kể lợi nhuận cuối cùng.
Sau đó, với mong muốn tối ưu lợi nhuận và hạn chế rủi ro, chị tiếp tục thực hiện nhiều giao dịch mua – bán khác nhau. Nhưng mỗi lần ra vào thị trường là một lần chi phí chênh lệch giá (spread) phát sinh.
Đối với vàng vật chất, khoảng cách giữa giá mua vào và giá bán ra có thể dao động từ 1–3 triệu đồng/lượng. Với khối lượng 10 lượng và nhiều vòng giao dịch, tổng chi phí chênh lệch có thể lên tới hàng trăm triệu đồng.
Khi giá vàng chạm mốc 180 triệu đồng/lượng vào cuối năm, chị Hương không còn giữ nguyên trạng thái đầu tư ban đầu. Lợi nhuận từng có dần “bốc hơi” bởi chi phí giao dịch và những quyết định thiếu nhất quán. Trên thực tế, tổng kết lại, khoản lãi không những không đạt kỳ vọng mà còn bị thu hẹp đáng kể so với phương án đơn giản nhất: mua và giữ.
Nếu mua 10 lượng ở mức 120 triệu đồng/lượng và giữ nguyên đến khi giá đạt 180 triệu đồng/lượng, khoản lãi lý thuyết có thể lên tới 600 triệu đồng. Mức tăng gần 50% trong vòng một năm là con số đáng mơ ước với bất kỳ danh mục đầu tư nào.
Hai sai lầm chí mạng
Theo các chuyên gia tài chính, câu chuyện trên phản ánh hai sai lầm phổ biến trong đầu tư vàng.
Thứ nhất là đánh giá thấp chi phí giao dịch.
Vàng vật chất luôn tồn tại chênh lệch giữa giá mua vào và bán ra. Trong một giao dịch đơn lẻ, mức chênh lệch này có thể không quá lớn. Nhưng khi nhà đầu tư liên tục “nhảy ra – nhảy vào”, chi phí sẽ cộng dồn và bào mòn lợi nhuận.
Giao dịch càng nhiều, lợi nhuận thực tế càng dễ bị triệt tiêu, ngay cả khi xu hướng chung của thị trường vẫn tăng mạnh.
Thứ hai là yếu tố tâm lý.
Khi giá tăng, nhiều người sợ mất thành quả nên bán sớm. Khi giá tiếp tục tăng, lại nảy sinh cảm giác sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO) và mua đuổi ở mức cao. Hệ quả là rơi vào vòng lặp “bán thấp – mua cao”.
Việc liên tục theo dõi bảng giá trong ngắn hạn khiến cảm xúc lấn át chiến lược. Thay vì bám sát luận điểm đầu tư dài hạn ban đầu, nhà đầu tư lại phản ứng theo từng nhịp biến động nhỏ của thị trường.
Trong đầu tư, phản ứng nhanh chưa chắc đã là lợi thế. Điều quan trọng hơn là có kế hoạch rõ ràng và kỷ luật thực thi. Người đạt kết quả tốt thường không phải là người giao dịch nhiều nhất, mà là người kiểm soát được cảm xúc và kiên định với chiến lược đã đề ra.
Bài học về kỷ luật và quản lý vốn
Các chuyên gia khuyến nghị, trước khi đầu tư vàng, nhà đầu tư cần xác định rõ:
Mục tiêu nắm giữ (tích lũy dài hạn, phòng ngừa rủi ro hay lướt sóng ngắn hạn).
Thời gian đầu tư dự kiến.
Tỷ trọng vàng trong tổng danh mục tài sản.
Thông thường, vàng chỉ nên chiếm một tỷ lệ hợp lý (khoảng 10–20% danh mục, tùy khẩu vị rủi ro). Đồng thời, cần tính đến chi phí chênh lệch mua – bán ngay từ đầu, đặc biệt nếu có ý định giao dịch ngắn hạn.
Một nguyên tắc quan trọng là xây dựng kỷ luật trước khi hành động:
Mua dựa trên luận điểm cụ thể, không theo tin đồn.
Đặt trước mức chốt lời hoặc cắt lỗ.
Xác định thời gian nắm giữ.
Hạn chế sử dụng toàn bộ vốn để mua một lần ở vùng giá cao; có thể chia nhỏ vốn để giải ngân theo từng nhịp.
Trong đầu tư vàng, sự kiên định và quản lý vốn thận trọng thường mang lại hiệu quả bền vững hơn việc chạy theo từng biến động giá ngắn hạn.
Lời kết
Câu chuyện của chị Hương cho thấy: đoán đúng xu hướng thị trường chưa đủ, điều quyết định là cách hành xử của nhà đầu tư trong suốt hành trình đó.
Nếu đang nắm giữ vàng, điều quan trọng không phải là cố gắng bắt đúng đỉnh – đáy, mà là giữ được kỷ luật trước cảm xúc. Giá tăng dễ khiến ta vừa sợ mất lãi, vừa sợ lỡ cơ hội. Hai nỗi sợ ấy, nếu không kiểm soát, sẽ đẩy nhà đầu tư vào vòng xoáy bán non rồi mua đuổi.
Đầu tư hiệu quả không nằm ở số lần giao dịch, mà ở khả năng tuân thủ kế hoạch đã đặt ra. Trong một thị trường nhiều biến động như vàng, đôi khi “ít làm hơn” lại là cách để giữ được nhiều hơn.
