Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan là một trong những danh nhân có tài trị nước xuất chúng của dân tộc, tên thật là Lê Thị Yến, sinh ngày 7.3 năm Giáp Thân 1044. Bà quê ở làng Thổ Lỗi, sau đổi thành Siêu Loại, thuộc xã Gia Lâm, thành phố Hà Nội.
Phó Chủ tịch UBND xã Gia Lâm, Trưởng Ban tổ chức lễ hội Nguyễn Ngọc Dũng cho biết, năm 2026, lễ hội Đền - Chùa Bà Tấm năm 2026 diễn ra từ ngày 5 – 8.4 (tức từ ngày 18 – 21.2 năm Bính Ngọ). Bên cạnh các phần lễ truyền thống như tế cáo, tế nhập tịch, tế tạ, lễ hội năm nay còn diễn ra chuỗi hoạt động văn hóa, thể thao và trò chơi dân gian sôi nổi.
Tương truyền, Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan từ một cô gái hái dâu, nhờ trí tuệ và tài năng xuất chúng, bà được vua Lý Thánh Tông tuyển vào cung.
Với tư chất thông minh, ham học hỏi và tầm nhìn sâu rộng, bà đã hai lần nhiếp chính: lần thứ nhất thay vua điều hành đất nước khi vua thân chinh, lần thứ hai phò tá vua Lý Nhân Tông khi còn nhỏ tuổi.
Dưới sự điều hành của bà, đất nước ổn định, đời sống nhân dân được cải thiện, nhiều chính sách tiến bộ được triển khai như khuyến khích sản xuất nông nghiệp, cứu đói, phát triển Phật giáo và chăm lo đời sống dân sinh.
Với những đóng góp to lớn cho đất nước, bà đã được tôn phong Mẫu nghi thiên hạ, Thượng Đẳng Tối Linh Thần. Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam đã đề nghị UNESCO công nhận bà là người phụ nữ huyền thoại của thế giới. Bà cũng là Hoàng hậu duy nhất có công lớn được an táng tại quê chồng ở Đình Bảng (Từ Sơn, Bắc Ninh), nơi hiện còn lưu giữ lăng và bia thờ.
Cũng theo Phó Chủ tịch UBND xã Gia Lâm Nguyễn Ngọc Dũng, cụm di tích Đền – Chùa Bà Tấm là nơi hội tụ những giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh đặc sắc, gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của Đức Thánh Mẫu Ỷ Lan. Trải qua thời gian, di tích vừa là chốn sinh hoạt tín ngưỡng linh thiêng của nhân dân vừa là địa chỉ giáo dục truyền thống quý báu cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Di tích này đã được xếp hạng Di tích quốc gia từ năm 1996.
"Lễ hội truyền thống Đền – Chùa Bà Tấm được tổ chức hằng năm không chỉ là dịp tri ân công đức tiền nhân mà còn góp phần quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, đồng thời quảng bá hình ảnh quê hương Gia Lâm, thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa tâm linh theo hướng bền vững" – ông Nguyễn Ngọc Dũng khẳng định.
Lễ hội Đền - Chùa Bà Tấm năm 2026 với các phần lễ truyền thống như tế cáo, tế nhập tịch, tế tạ còn diễn ra chuỗi hoạt động văn hóa, thể thao và trò chơi dân gian sôi nổi.
Người dân và du khách thập phương đến với lễ hội được tham gia giao lưu bình thơ Xuân Bính Ngọ 2026, thưởng thức hát quan họ và biểu diễn nhạc cụ truyền thống tại Thủy đình, xem liên hoan văn nghệ quần chúng và biểu diễn cải lương. Không gian lễ hội còn được làm mới với việc kích hoạt các gian hàng OCOP, trưng bày hàng lưu niệm, trình diễn Việt phục, viết câu đối, thư pháp và quảng bá ẩm thực địa phương.
Theo Ban tổ chức, lễ hội năm nay chú trọng các hoạt động kết nối, phát triển du lịch như hội nghị liên kết các điểm đến du lịch xã Gia Lâm với các đơn vị lữ hành, cuộc thi "Tìm kiếm ý tưởng phát triển du lịch Gia Lâm" và chương trình chiếu phim điện ảnh "Thằng Bờm" phục vụ nhân dân.
Các hoạt động thể thao, trò chơi dân gian như bóng chuyền hơi, cờ tướng, tổ tôm điếm, kéo co… cũng thu hút đông đảo người dân tham gia. Hoạt động thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu được duy trì xuyên suốt các ngày hội.
“Việc tổ chức lễ hội thường niên không chỉ thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", tri ân công đức của Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan mà còn góp phần bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa, quảng bá hình ảnh quê hương Gia Lâm, thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa tâm linh bền vững”, ông Nguyễn Ngọc Dũng nhấn mạnh.
Theo X.QUANG; ảnh: N.THUÝ (Báo Văn Hóa)
