Thành lập ngày 26/3/1983, Liên hiệp Hội Việt Nam từng bước trở thành mái nhà chung của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ, nơi tập hợp các hội thành viên, tổ chức khoa học và những người làm công tác nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực.
Nhìn lại chặng đường hơn 43 năm, mỗi thế hệ Chủ tịch để lại một dấu ấn riêng, phù hợp với yêu cầu của từng giai đoạn phát triển.
Người đặt nền móng cho Liên hiệp Hội Việt Nam
GS.VS Trần Đại Nghĩa là Chủ tịch đầu tiên của Liên hiệp Hội Việt Nam. Trong giai đoạn tổ chức mới thành lập với số lượng hội thành viên còn khiêm tốn, ông cùng đội ngũ trí thức đặt những viên gạch đầu tiên cho quá trình xây dựng và phát triển.
Không chỉ là một nhà khoa học có nhiều đóng góp trong lĩnh vực khoa học quân sự và công nghiệp quốc phòng, Trần Đại Nghĩa còn là biểu tượng của lớp trí thức gắn tri thức với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước.
Sau đó, GS.TS Hà Học Trạc tiếp tục đảm nhiệm cương vị Chủ tịch khóa II và III. Giai đoạn này, hoạt động tập hợp trí thức tiếp tục được củng cố, đồng thời xuất hiện thêm nhiều sáng kiến thúc đẩy phong trào sáng tạo khoa học - kỹ thuật.
Trong đó, việc góp phần khởi xướng thành lập Quỹ Hỗ trợ Sáng tạo Kỹ thuật Việt Nam (VIFOTEC) được xem là một dấu ấn đáng chú ý, hướng tới khuyến khích các ý tưởng sáng tạo và tôn vinh những đóng góp khoa học, kỹ thuật trong đời sống.
Đưa khoa học từ phòng nghiên cứu vào sản xuất
GS.VS Vũ Tuyên Hoàng, nhà khoa học trong lĩnh vực nông nghiệp, giữ cương vị Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam khóa IV và V.
Dấu ấn nổi bật trong sự nghiệp khoa học của ông gắn với nghiên cứu giống cây trồng và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp. Những công trình về lúa, cây trồng và các giải pháp thâm canh phản ánh một hướng tiếp cận xuyên suốt: khoa học cần tạo ra giá trị cụ thể cho sản xuất và đời sống.
Từ góc nhìn đó, vai trò của khoa học không chỉ nằm ở các công trình nghiên cứu mà còn ở khả năng tạo năng suất, nâng cao chất lượng và cải thiện sinh kế cho người dân.
PGS.TS Hồ Uy Liêm, người đảm nhiệm Quyền Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam từ tháng 8/2008 đến tháng 4/2010, cũng để lại dấu ấn trong hoạt động thúc đẩy xã hội hóa khoa học và công nghệ.
Trong quá trình công tác, ông từng trải qua nhiều vị trí khác nhau tại Liên hiệp Hội Việt Nam. Hoạt động tư vấn, phản biện đối với các chương trình, dự án lớn được đẩy mạnh, qua đó góp phần thể hiện vai trò của giới khoa học trong việc tham gia ý kiến đối với những vấn đề quan trọng của xã hội.
Tăng cường tiếng nói khoa học trong đời sống chính sách
GS.VS Đặng Vũ Minh giữ cương vị Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam khóa VI và VII.
Trong giai đoạn này, hệ thống Liên hiệp Hội từ Trung ương đến địa phương tiếp tục được củng cố và phát triển. Hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội ngày càng được chú trọng, tạo thêm không gian để đội ngũ trí thức đóng góp vào quá trình xây dựng chính sách và giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Đến khóa VIII, GS.TSKH Phan Xuân Dũng đảm nhiệm cương vị Chủ tịch trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng có vai trò lớn đối với sự phát triển.
Yêu cầu đặt ra đối với tổ chức trí thức không chỉ là tập hợp các nhà khoa học mà còn phải tăng cường kết nối giữa tri thức với cơ quan quản lý, doanh nghiệp, địa phương và cộng đồng.
Trong nhiệm kỳ này, Liên hiệp Hội Việt Nam tiếp tục duy trì các hoạt động phát huy vai trò của đội ngũ trí thức, đồng thời hoàn thành xây dựng Tòa nhà Liên hiệp Hội Việt Nam - không gian hoạt động chung của tổ chức.
Sáu thế hệ lãnh đạo, một dòng chảy chung
Qua các thời kỳ, dấu ấn của các nhà khoa học từng đứng đầu Liên hiệp Hội Việt Nam có thể khái quát: GS.VS Trần Đại Nghĩa: Đặt nền móng cho tổ chức trong những năm đầu thành lập. GS.TS Hà Học Trạc: Góp phần củng cố hoạt động tập hợp trí thức và thúc đẩy phong trào sáng tạo. GS.VS Vũ Tuyên Hoàng: Nhấn mạnh vai trò ứng dụng khoa học vào nông nghiệp và đời sống. PGS.TS Hồ Uy Liêm: Thúc đẩy xã hội hóa khoa học, tăng cường hoạt động tư vấn và phản biện. GS.VS Đặng Vũ Minh: Góp phần nâng cao vai trò của trí thức trong tư vấn, phản biện và tham gia xây dựng chính sách. GS.TSKH Phan Xuân Dũng: Tiếp nối quá trình đổi mới tổ chức trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phát triển mạnh.
Dù hoạt động trong những lĩnh vực khác nhau, điểm gặp gỡ của các thế hệ lãnh đạo vẫn là tinh thần đưa tri thức phục vụ đất nước.
Hướng tới nhiệm kỳ 2026-2031
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Liên hiệp Hội Việt Nam, nhiệm kỳ 2026-2031, mở ra một giai đoạn mới với nhiều yêu cầu đặt ra đối với tổ chức của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ.
Trong bối cảnh đất nước đặt mục tiêu phát triển nhanh và bền vững, vai trò kết nối tri thức, nâng cao chất lượng tư vấn, phản biện và giám định xã hội tiếp tục được đặt ra. Cùng với đó là yêu cầu mở rộng sự gắn kết giữa các nhà khoa học với doanh nghiệp, địa phương và cộng đồng.
Hơn 43 năm đã tạo nên một hành trình với nhiều dấu mốc. Từ những bước đi đầu tiên của một tổ chức còn ít hội thành viên đến một hệ thống quy tụ đông đảo trí thức trên nhiều lĩnh vực, Liên hiệp Hội Việt Nam tiếp tục đứng trước yêu cầu đổi mới để thích ứng với những vấn đề mới của khoa học, công nghệ và xã hội.
Dòng chảy xuyên suốt qua các thế hệ có thể nhìn thấy ở một điểm chung: tri thức cần đi cùng trách nhiệm, khoa học cần gắn với thực tiễn và sự sáng tạo cần hướng tới những giá trị thiết thực cho đất nước và cộng đồng.
