Thông tin Công an TP.HCM khởi tố 11 người trong quá trình mở rộng điều tra vụ án liên quan đến Nguyễn Tuấn Hiệp (còn gọi Hiệp Đen) đang thu hút sự quan tâm của dư luận. Đáng chú ý, trong số những người bị khởi tố có hai diễn viên hài được biết đến là Hoàng Mèo và Tấn Bo, cùng ca sĩ Kim Ny Ngọc.

fa98fe7a-0c94-4a0f-929d-77c8fe-1608-3279-1794739672-1794786131-width1020height867-1794793085.jpg
Nguyễn Tuấn Hiệp trên mạng (trái) và tại cơ quan điều tra.

Theo thông tin được công bố, vụ việc liên quan đến quá trình sản xuất phim ca nhạc hành động mang tên Huy Bến xe. Sản phẩm này do Trịnh Minh Tâm (nghệ danh Dương Chấn Huy) tổ chức thực hiện, với sự tham gia của Nguyễn Tuấn Hiệp trong vai nhân vật ông trùm.

Cơ quan điều tra xác định việc xây dựng hình ảnh nhân vật này trong phim có mục đích quảng bá, khuếch trương thanh thế của Hiệp trên không gian mạng. Một số người có quan hệ với Hiệp cũng được huy động tham gia các cảnh quay.

Bộ phim có khoảng 40-50 người góp mặt, với nhiều tình tiết mô phỏng hoạt động bảo kê, tranh giành địa bàn và giải quyết mâu thuẫn bằng hung khí. Sau khi hoàn thành, sản phẩm được đăng tải trên YouTube và thu hút hơn 42.000 lượt xem.

Từ vụ việc, một vấn đề pháp lý được đặt ra: Người tham gia đóng phim có nội dung giang hồ có phải chịu trách nhiệm nếu sản phẩm được sử dụng để phục vụ mục đích quảng bá hình ảnh cho những người có hoạt động phạm pháp?

Không thể cứ đóng vai giang hồ là vi phạm pháp luật

Trong hoạt động điện ảnh và giải trí, những nhân vật phản diện, tội phạm, ông trùm hay người hoạt động trong thế giới ngầm vốn là chất liệu sáng tác không hiếm gặp.

Diễn viên hóa thân vào những nhân vật này, thực hiện cảnh quay theo kịch bản hoặc nhận thù lao là hoạt động nghề nghiệp bình thường, nếu dự án được thực hiện hợp pháp.

Điều quan trọng cần phân biệt là nội dung thể hiện trên màn ảnh với mục đích thực tế của quá trình sản xuất và phổ biến sản phẩm.

Một bộ phim có thể sử dụng hình ảnh bạo lực để phản ánh mặt trái xã hội, nhưng cũng có trường hợp hình ảnh nghệ thuật bị lợi dụng nhằm xây dựng danh tiếng, tạo ảnh hưởng hoặc gây dựng sự e ngại đối với một cá nhân, nhóm người ngoài đời thực.

Hai bản chất này không thể đánh đồng.

Vì vậy, việc một diễn viên xuất hiện trong phim có cảnh đòi nợ, bảo kê, sử dụng hung khí hoặc tranh giành địa bàn chưa đủ để kết luận người đó có hành vi tiếp tay cho tội phạm.

Những căn cứ nào để xác định trách nhiệm của diễn viên?

Theo quy định tại Điều 17 Bộ luật Hình sự, đồng phạm là trường hợp có từ hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Người tham gia có thể giữ vai trò tổ chức, thực hành, xúi giục hoặc giúp sức.

Đối với những người tham gia sản xuất phim, vấn đề không chỉ nằm ở việc họ xuất hiện trong sản phẩm mà còn phải xem xét nhận thức, ý chí và hành vi cụ thể.

Chẳng hạn, nếu một diễn viên chỉ nhận lời tham gia dự án nghệ thuật, không biết mục đích thực sự của người tổ chức và không có hành vi hỗ trợ hoạt động phạm pháp thì không thể mặc nhiên quy kết họ là đồng phạm.

Ngược lại, nếu có căn cứ chứng minh người tham gia biết rõ mục đích sử dụng sản phẩm để phục vụ hoạt động phạm pháp, đồng thời cố ý thực hiện những hành vi hỗ trợ, cơ quan chức năng có thể xem xét trách nhiệm theo quy định pháp luật.

Cần lưu ý, việc nhận thù lao, có danh tiếng hoặc quen biết với người bị điều tra không tự động chứng minh một người có ý thức cùng thực hiện tội phạm.

Vì sao Điều 288 Bộ luật Hình sự được đặt ra?

Theo thông tin vụ án, những người bị khởi tố bị điều tra về hành vi đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông theo Điều 288 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017.

Đây là quy định liên quan đến hành vi đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin trên mạng máy tính, mạng viễn thông trong những trường hợp luật định.

Tuy nhiên, không thể chỉ căn cứ vào việc một video có nội dung giang hồ, bạo lực hoặc thu hút nhiều lượt xem để xác định hành vi phạm tội.

Cơ quan tiến hành tố tụng cần làm rõ nội dung thông tin được đưa lên mạng, tính chất trái pháp luật, hành vi cụ thể của từng cá nhân và những dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định.

Đối với người bị xem xét trách nhiệm với vai trò đồng phạm, còn phải chứng minh yếu tố cố ý cùng thực hiện tội phạm. Không thể đánh đồng trách nhiệm của diễn viên, người viết kịch bản, đạo diễn, nhà sản xuất và người đăng tải chỉ vì họ cùng tham gia một sản phẩm.

Đặc biệt, việc khởi tố không đồng nghĩa với việc các bị can đã bị kết tội. Trách nhiệm hình sự của từng người phải được xác định theo kết quả điều tra và phán quyết của cơ quan xét xử có thẩm quyền.

Nghệ sĩ cần thận trọng với những dự án mang danh nghĩa giải trí

Vụ việc cũng là lời nhắc nhở đối với những người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật, nhất là nghệ sĩ có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội.

Trước khi tham gia một dự án, việc tìm hiểu đơn vị tổ chức, người đứng sau sản xuất, nội dung kịch bản và mục đích phát hành là điều cần thiết.

Một sản phẩm mang danh nghĩa phim ca nhạc, phim hành động hay video giải trí không đương nhiên được miễn trừ trách nhiệm nếu quá trình thực hiện có hành vi vi phạm pháp luật.

Ranh giới giữa sáng tạo nghệ thuật và hành vi hỗ trợ hoạt động phạm pháp cần được đánh giá trên cơ sở chứng cứ, nhận thức và hành vi thực tế của từng người.