Tại Bắc Kinh, một cụ ông họ Nguyễn (93 tuổi) cả đời không kết hôn, không con cái. Dù còn 4 người anh trai và 1 em gái, song mối quan hệ giữa cụ với các thành viên trong gia đình chỉ ở mức bình thường, không quá thân thiết hay gắn bó.
Theo thông tin được đăng tải trên trang HK01, vào năm 2011, dưới sự phối hợp của Ủy ban thôn, ông Lưu – một người dân địa phương có uy tín, sống hòa thuận với cụ Nguyễn – đã đồng ý đứng ra chăm sóc, phụng dưỡng cụ lúc tuổi già.
Hai bên ký kết thỏa thuận “làm di chúc tặng tài sản đổi lấy phụng dưỡng”. Theo nội dung văn bản, ông Lưu có trách nhiệm chăm sóc cụ Nguyễn khi tuổi cao, lo hậu sự khi cụ qua đời. Đổi lại, cụ Nguyễn sẽ để lại toàn bộ tài sản cho ông Lưu, trong đó có 11 căn nhà trong làng.
Đến năm 2017, ngôi làng nơi cụ Nguyễn sinh sống nằm trong diện giải tỏa. Cụ nhận hơn 3,8 triệu nhân dân tệ (tương đương khoảng 14,4 tỷ đồng) tiền bồi thường cùng 5 căn hộ tái định cư. Từ đó, khối tài sản tăng lên đáng kể.
Tháng 3/2023, để khẳng định rõ ràng ý nguyện của mình, cụ Nguyễn tiếp tục ký thêm một bản thỏa thuận mới với ông Lưu dưới sự chứng kiến của luật sư. Nội dung văn bản một lần nữa xác nhận: ông Lưu sẽ chăm sóc cụ đến cuối đời và lo việc mai táng; đổi lại, cụ Nguyễn để lại toàn bộ tài sản, bao gồm cả 5 căn hộ tái định cư và khoản tiền bồi thường.
Tháng 9/2023, cụ Nguyễn qua đời. Ông Lưu thực hiện đầy đủ cam kết, lo hậu sự chu đáo. Theo thỏa thuận đã ký kết, ông có quyền nhận toàn bộ tài sản của người quá cố.
Dù các thỏa thuận được lập hợp pháp, một số người thân của cụ không đồng tình với việc này. Để tránh tranh chấp kéo dài, ông Lưu chủ động khởi kiện, yêu cầu tòa án xác nhận hiệu lực pháp lý của hợp đồng.
Trong quá trình xét xử, tòa án tiến hành xác minh thực tế, lấy lời khai của Ủy ban thôn và những người liên quan. Kết quả cho thấy trong suốt hơn 10 năm, ông Lưu thực sự chăm sóc cụ Nguyễn tận tình; các văn bản thỏa thuận được lập trên cơ sở tự nguyện, minh bạch, có sự chứng kiến và xác nhận hợp pháp.
Cuối cùng, tòa án tuyên công nhận hiệu lực của thỏa thuận, xác định toàn bộ khoản tiền và 5 căn hộ tái định cư thuộc về ông Lưu theo đúng ý nguyện của cụ Nguyễn.
Có con cái nhưng không muốn để lại tài sản cho con mà cho người khác, thậm chí cho hàng xóm, có được không?
Câu chuyện trên đặt ra một vấn đề không hiếm gặp trong đời sống hiện nay: Khi tuổi tác tăng lên, nhiều người bắt đầu nhìn lại các mối quan hệ xung quanh mình và tự hỏi ai là người thực sự gắn bó, quan tâm và đồng hành trong những năm tháng cuối đời. Từ đó nảy sinh câu hỏi: Việc định đoạt tài sản theo ý mình có hợp pháp và có nên làm như vậy hay không?
Về mặt pháp lý, tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của cá nhân thì người đó có quyền quyết định cho ai, để lại cho ai. Nếu người có tài sản lập di chúc trong trạng thái minh mẫn, tự nguyện và đúng quy định về hình thức, thì việc để lại tài sản cho bất kỳ ai – kể cả người không có quan hệ huyết thống – đều được pháp luật công nhận.
Tuy nhiên, trong một số trường hợp, pháp luật vẫn bảo vệ quyền lợi tối thiểu của những người thuộc diện thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, như con chưa thành niên hoặc người con đã thành niên nhưng mất khả năng lao động. Vì vậy, nếu muốn để tài sản cho người khác, người lập di chúc cần cân nhắc kỹ yếu tố pháp lý và chuẩn bị văn bản rõ ràng, hợp lệ để tránh tranh chấp về sau.
Song câu chuyện không chỉ nằm ở quy định pháp luật mà còn liên quan đến tình cảm và đạo đức gia đình. Con cái thường được xem là người thừa kế tự nhiên, không chỉ vì quan hệ huyết thống mà còn bởi kỳ vọng về sự tiếp nối. Khi cha mẹ quyết định không để lại tài sản cho con, điều đó thường bắt nguồn từ những tổn thương tích tụ trong quan hệ gia đình, hoặc từ cảm giác rằng người khác mới là người thực sự quan tâm, chăm sóc mình.
Trong thực tế, không ít người cao tuổi được hàng xóm, người thân quen giúp đỡ từng bữa ăn, giấc ngủ, trong khi con cái ở xa hoặc thiếu sự gắn bó. Sự gần gũi hằng ngày ấy khiến họ muốn bày tỏ lòng biết ơn bằng tài sản. Khi đó, tài sản không chỉ mang giá trị vật chất mà còn là cách ghi nhận một mối quan hệ có thật, có sự sẻ chia.
Tuy nhiên, đây vẫn là quyết định cần được cân nhắc thấu đáo. Tài sản có thể giải quyết nhu cầu trước mắt, nhưng cũng có thể để lại những vết nứt lâu dài trong gia đình. Một quyết định xuất phát từ giận dỗi hoặc tổn thương nhất thời có thể khiến quan hệ cha mẹ – con cái trở nên khó hàn gắn.
Cách ứng xử khôn ngoan là chuẩn bị di chúc minh bạch, đúng quy định pháp luật, đồng thời trao đổi thẳng thắn với người thân nếu còn có thể. Trong nhiều trường hợp, việc chia tài sản theo nhiều phần – vừa thể hiện lòng biết ơn với người đã chăm sóc, vừa giữ gìn sợi dây gia đình – có thể là lựa chọn dung hòa.
Sau cùng, tài sản chỉ là vật ngoài thân. Điều còn lại lâu dài chính là cách một người đã sống, đã yêu thương và đối xử với những người xung quanh. Một quyết định đúng không phải là quyết định làm hài lòng tất cả, mà là quyết định được đưa ra trong sự bình tĩnh, sáng suốt và khiến người lựa chọn cảm thấy bình yên.
