Đứng trước mâm cúng hơn 30 món, chị Nguyễn Thị Bảy cẩn trọng xoay đầu cá về hướng Đông, đuôi về hướng Tây. Chỉ cần sai một chi tiết nhỏ cũng có thể bị xem là thất lễ với tổ tiên và gia đình nhà chồng.
“Cỗ Tết Seollal giống như một ‘cửa ải’ văn hóa mà nàng dâu nào cũng phải bước qua”, chị Bảy (39 tuổi), hiện sinh sống tại TP Hwaseong, tỉnh Gyeonggi, chia sẻ về cái Tết thứ 18 nơi xứ người.
Bước vào “cửa ải” văn hóa
Năm 2008, chị Bảy sang Hàn Quốc làm dâu, đúng thời điểm làn sóng Hallyu với những bộ phim lãng mạn phủ sóng khắp châu Á. Khi ấy, cô gái trẻ từng nghĩ mình đã phần nào hiểu về xứ sở kim chi qua những thước phim, qua bát cơm trộn hay canh rong biển quen thuộc trên màn ảnh.
Thế nhưng, ảo mộng nhanh chóng tan biến khi chị bước vào căn bếp của một gia đình trưởng nam đúng nghĩa trong mùa Tết đầu tiên.
Sau khi bố chồng qua đời, gia đình chị trở thành nơi tụ họp của đại gia đình mỗi dịp Seollal (Tết Nguyên đán) và Chuseok (Tết Trung thu). Seollal diễn ra theo âm lịch, người Hàn Quốc thường nghỉ ba ngày, từ 30 đến mùng 2. Đây là một trong những dịp lễ lớn nhất trong năm, khi các gia đình tổ chức lễ cúng tổ tiên, con cháu quỳ lạy bậc cao niên để bày tỏ lòng kính trọng, rồi quây quần bên mâm cơm đoàn viên.
Mâm cỗ 20–30 món và 48 giờ trong bếp
Mâm cỗ Seollal truyền thống có ít nhất 20–30 món, thậm chí nhiều gia đình chuẩn bị hơn 40 món. Với vai trò dâu trưởng, chị Bảy được coi là “bà chủ” gian bếp, đảm trách hầu hết công việc chuẩn bị.
Chị vẫn nhớ rõ mùa đông năm 2008, căn bếp nhỏ đỏ lửa suốt hai ngày liền.
Mâm cúng bắt đầu từ bát cơm nấu bằng gạo vụ mới, gửi gắm ước vọng một năm đủ đầy. Các món rau đa dạng như dương xỉ, rau bó xôi, rễ cát cánh, giá đậu tương… tạo nên bảng màu nâu, xanh, vàng, trắng hài hòa. Thịt heo, thịt bò nấu canh củ cải, cá minh thái khô, cá đù là những món quen thuộc. Trái cây không thể thiếu lê, táo, táo đỏ, hạt dẻ, hồng khô; bánh gạo nếp được xếp ngay ngắn thành hàng.
Ám ảnh nhất với chị là jeon – các món chiên truyền thống. Chỉ riêng khâu sơ chế, thái tỉa rau củ đã mất hơn 4 tiếng. Từng miếng chả thịt, chả cá, xiên nấm phải nhúng qua bột, trứng rồi chiên vàng ruộm từng mẻ. Chị và mẹ chồng đứng bếp từ sáng tới tối mịt, mùi dầu mỡ bám chặt vào tóc và quần áo. Có năm, việc chuẩn bị kéo dài tới 48 tiếng gần như không nghỉ.
Nhưng nấu ngon vẫn chưa đủ, bày biện theo nghi thức Charye mới thực sự là “cửa ải”.
Những quy tắc khắt khe trên mâm cúng
Việc sắp xếp món ăn tuân theo quy tắc Đông – Tây nghiêm ngặt. Chẳng hạn, “đầu Đông, đuôi Tây” (đầu cá quay về hướng Đông), “Hồng Đông, bạch Tây” (quả màu đỏ đặt phía Đông, quả màu trắng phía Tây); canh cá đặt phía Đông, canh thịt bò phía Tây.
Mâm cúng được chia thành 5 hàng ngay ngắn: trong cùng là cơm và rượu, tiếp đến là món chính, canh, đồ khô và ngoài cùng là hoa quả. Đặc biệt, các món dùng trong lễ cúng thường kiêng hành, tỏi vì quan niệm có thể xua đuổi linh hồn tổ tiên.
“Thứ tự phức tạp đến mức người bản xứ đôi khi cũng nhầm lẫn”, chị Bảy nhớ lại cảm giác nín thở chờ mẹ chồng gật đầu duyệt mâm cỗ. Đúng 9h sáng mùng 1 Tết, khi đàn ông trong nhà chỉnh tề trang phục, đi tất trắng quỳ lạy tổ tiên, chị mới thực sự thở phào.
Từ bỡ ngỡ đến tự tin quán xuyến
Sau 18 năm, từ người đứng nép sau lưng mẹ chồng, nay chị Bảy đã có thể tự tay quán xuyến mọi việc. Seollal tuy ngắn hơn Tết Việt, nhưng cường độ công việc dồn dập khiến người đứng bếp không khỏi thấm mệt.
Bù lại, khoảnh khắc mùng 2 thảnh thơi đi xông hơi hay dạo chơi cùng chồng con trở thành phần thưởng ngọt ngào sau những ngày tất bật.
Sự sẻ chia trong gia đình đa văn hóa
Cũng tại Hwaseong, chị Nguyễn Thị Phúc (42 tuổi, quê Hải Phòng) đã có hơn 20 năm làm dâu nơi xứ người. Là dâu thứ trong gia đình ba anh em, chị cho biết mình tìm thấy niềm vui trong sự sẻ chia.
Không khí Tết bắt đầu từ ngày 30 tháng Chạp, khi các nàng dâu cùng nhau đi chợ, sơ chế nguyên liệu. Mâm cỗ nhà chị cũng trên 20 món, nhưng điểm nhấn là nồi canh bánh gạo tteokguk – món ăn tượng trưng cho sự thanh khiết và đánh dấu việc mỗi người “ăn” thêm một tuổi mới.
“Vất vả nhưng ấm áp vì chị em mỗi người một tay, vừa làm vừa rôm rả chuyện trò”, chị Phúc chia sẻ. Trong gia đình, vai trò được phân chia rõ ràng: dâu trưởng lo đối ngoại, mua sắm; dâu thứ và em út phụ trách bếp núc. Sự phân công rạch ròi giúp tránh va chạm và phối hợp nhịp nhàng hơn.
Phụ nữ Việt trong các gia đình đa văn hóa
Theo số liệu năm 2025 của KOSTAT và Bộ Nữ giới và Gia đình Hàn Quốc, phụ nữ Việt chiếm hơn 30% tổng số phụ nữ nước ngoài kết hôn tại Hàn Quốc, đứng đầu trong các nhóm quốc tịch.
Trong các gia đình đa văn hóa, việc tham gia và thực hành nghi lễ truyền thống như Seollal được xem là một phần quan trọng của quá trình thích nghi. Báo cáo năm 2024 của Viện Y tế và Xã hội Hàn Quốc cho thấy mức độ hiểu biết và tham gia nghi lễ truyền thống có liên hệ trực tiếp đến chất lượng quan hệ gia đình, đặc biệt là mối quan hệ mẹ chồng – nàng dâu.
Cùng với đó, Bộ Nữ giới và Gia đình Hàn Quốc ghi nhận những phụ nữ tham gia các khóa học tại hơn 230 Trung tâm Hỗ trợ Gia đình đa văn hóa trên toàn quốc có mức độ hài lòng về đời sống hôn nhân cao hơn khoảng 25% so với nhóm không tham gia.
Nhiều ý kiến cho rằng phụ nữ Việt thích nghi khá tốt với truyền thống Hàn Quốc bởi giữa hai nền văn hóa có những nét tương đồng, đặc biệt là sự coi trọng gia đình và tinh thần hiếu kính.
“Qua từng mùa Seollal, khi hiểu sâu sắc ý nghĩa của sự sum vầy và kính nhớ tổ tiên, tôi thấy mình thực sự thuộc về nơi này”, chị Phúc bộc bạch.
Với nhiều cô dâu Việt, mâm cúng 20–30 món không chỉ là thử thách về sức lực, mà còn là hành trình học cách thấu hiểu, hòa nhập và gìn giữ những giá trị gia đình trong một nền văn hóa mới.
