Gian lận thi cử và nỗi đau của những học sinh học thật, thi thật. Đau nhất là lấy đi niềm tin của những đứa trẻ sống tử tế

Tôi vẫn luôn tin, một kỳ thi không chỉ để chọn người giỏi. Một kỳ thi còn là lời khẳng định rằng xã hội này vẫn còn công bằng. Đứa trẻ học chăm sẽ có cơ hội bước tiếp. Đứa trẻ lười biếng sẽ phải cố gắng hơn. Đó là điều rất bình thường. Nhưng nếu có ai đó tìm cách gian lận để đi nhanh hơn, thì người mất mát không chỉ là một thí sinh khác. Điều mất đi lớn nhất chính là niềm tin. Bởi từ giây phút ấy, sẽ có những đứa trẻ bắt đầu tự hỏi: “Liệu cố gắng có còn ý nghĩa không?”

Tôi từng đọc câu chuyện về một cậu học sinh miền quê. Mỗi ngày em đạp xe hàng chục cây số đến trường. Mùa mưa quần áo ướt sũng, mùa nắng lưng áo trắng bạc vì mồ hôi. Cha mẹ em quanh năm bán mặt cho đất, bán lưng cho trời, chỉ mong con học hành đến nơi đến chốn để cuộc đời đỡ nhọc hơn. Với những gia đình như thế, một kỳ thi không chỉ là điểm số. Đó là hy vọng. Là giấc mơ đổi đời của cả nhà. Vậy nên mỗi hành vi gian lận, dù lớn hay nhỏ, đều có thể vô tình cướp mất cơ hội mà người khác đã đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt và cả tuổi trẻ.

Điều khiến tôi chua xót hơn cả là có những người lớn lại vô tình dạy con một bài học rất nguy hiểm: miễn thắng là được. Họ quên rằng, điểm số gian dối có thể giúp con bước qua một cánh cửa, nhưng không thể giúp con đi hết cuộc đời. Cuộc đời sau này không chỉ có một kỳ thi. Sẽ còn những kỳ thi về nhân cách, về lòng trung thực, về chữ tín. Những điều ấy không có đáp án để chép, không có ai làm hộ và cũng không có cách nào gian lận mãi được.

Tôi thương những đứa trẻ học thật, thi thật nhưng phải mang trong lòng cảm giác bất công. Các em sẽ không khóc vì thua một người giỏi hơn mình. Điều các em khó chấp nhận là thua một người không đi bằng chính đôi chân của mình. Cảm giác ấy đau lắm. Nó giống như một người leo núi bằng tất cả sức lực, đến gần đỉnh thì nhìn thấy có người đáp trực thăng xuống trước. Không phải vì mình yếu hơn. Chỉ là luật chơi đã không còn công bằng nữa.

Có người nói rằng rồi thời gian sẽ trả lời tất cả. Tôi cũng tin như vậy. Bởi điểm số chỉ theo một con người vài năm. Còn nhân cách theo họ cả đời. Một tấm bằng có thể mở cánh cửa đầu tiên, nhưng không giữ được người ta ở lại nếu thiếu năng lực và sự tử tế. Xã hội này rồi sẽ quên bạn từng được bao nhiêu điểm, nhưng sẽ nhớ bạn sống ra sao, giữ chữ tín thế nào và đối xử với người khác bằng nhân cách gì.

Tôi chỉ mong, mỗi mùa thi đến, chúng ta đừng chỉ cầu mong con mình đạt điểm cao. Hãy cầu mong con đủ can đảm để trung thực với chính mình. Thua bằng thực lực vẫn còn có cơ hội đứng lên. Còn thắng bằng gian dối, tưởng là thắng một kỳ thi, nhưng nhiều khi lại thua chính lòng tự trọng của mình. Và một con người khi đã quen bước qua lương tâm chỉ vì một lợi ích trước mắt, thì cái giá phải trả về sau thường lớn hơn rất nhiều so với một tờ giấy báo điểm.

Rồi nhiều năm sau, những con điểm hôm nay sẽ chỉ còn là một ký ức. Nhưng cách chúng ta đi qua kỳ thi này sẽ ở lại rất lâu. Tôi vẫn mong những đứa trẻ đang cặm cụi học dưới ánh đèn khuya sẽ luôn có quyền tin rằng: chỉ cần mình học thật, thi thật, sống thật, thì sự cố gắng ấy xứng đáng được tôn trọng. Bởi nếu một xã hội còn biết bảo vệ những người trung thực, thì đó không chỉ là chiến thắng của giáo dục. Đó còn là hy vọng để những đứa trẻ lớn lên mà vẫn còn tin rằng, tử tế chưa bao giờ là một lựa chọn thiệt thòi.

Hoàng Nguyên Vũ chia sẻ