Dẹp bỏ tư duy "quản không được thì cấm" với kinh tế đường phố

Việc công khai mức phí và số hóa quy trình quản lý được kỳ vọng sẽ chấm dứt kỷ nguyên "nhảy dù" lấn chiếm, trả lại không gian cho người đi bộ trong một khuôn khổ minh bạch.

Sau nhiều năm giằng co giữa nhu cầu mưu sinh và yêu cầu lập lại trật tự đô thị, Hà Nội dự kiến thí điểm cho thuê một phần lòng đường, vỉa hè để phát triển kinh tế đô thị và kinh tế đêm.

Theo dự thảo nghị quyết đang được lấy ý kiến, việc khai thác vỉa hè sẽ không triển khai đại trà mà áp dụng với những tuyến phố đủ điều kiện về hạ tầng, mật độ giao thông và khả năng giám sát.

Song song với đó, thành phố tiếp tục siết xử lý các trường hợp lấn chiếm trái phép bằng công nghệ và cơ chế kiểm tra thường xuyên.

Nhiều chuyên gia cho rằng đây là tín hiệu cho thấy tư duy quản lý đang thay đổi.

Thay vì chỉ “dẹp rồi tái lấn chiếm”, các đô thị bắt đầu thừa nhận kinh tế vỉa hè là một phần tồn tại thực tế của đời sống đô thị và cần được quản lý trong khuôn khổ.

Tại Hà Nội, vỉa hè từ lâu không chỉ là lối đi bộ mà còn là không gian mưu sinh của hàng vạn lao động nhỏ lẻ. Việc cấm hoàn toàn gần như không khả thi, trong khi buông lỏng lại kéo theo hàng loạt hệ lụy về giao thông, mỹ quan và an toàn đô thị.

Kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, cho rằng đây là thời điểm phù hợp để tái thiết không gian đô thị bằng các giải pháp linh hoạt hơn.

Theo ông, mục tiêu không chỉ là trả lại lối đi cho người dân mà còn phải tạo ra không gian sinh kế hợp lý, có tổ chức và được kiểm soát hiệu quả.

Thực tế, nhiều thành phố lớn trên thế giới đã vận hành mô hình tương tự. Từ các phố ẩm thực tại Singapore, Seoul cho tới nhiều đô thị châu Âu, kinh tế vỉa hè được quy hoạch rõ ràng, thu phí minh bạch và giám sát chặt chẽ.

Khi được quản lý bài bản, không gian này vừa tạo nguồn thu ngân sách, vừa đảm bảo vệ sinh, an toàn thực phẩm và giữ gìn mỹ quan đô thị.

Không chỉ Hà Nội, TP.HCM cũng đã bắt đầu thí điểm cấp phép sử dụng tạm thời vỉa hè, lòng đường có thu phí thông qua nền tảng số.

Người dân có thể đăng ký, nộp hồ sơ và thanh toán online nếu có nhu cầu sử dụng một phần không gian công cộng đúng quy định.

Theo các chuyên gia, điều quan trọng nhất lúc này là xây dựng được cơ chế minh bạch và công bằng.

Kiến trúc sư Đào Ngọc Nghiêm cho rằng Hà Nội cần khảo sát kỹ từng tuyến phố, xác định rõ diện tích tối thiểu dành cho người đi bộ trước khi tính tới việc khai thác kinh doanh.

Trong khi đó, giới chuyên môn cũng cảnh báo nếu thiếu giám sát hoặc quy hoạch thiếu đồng bộ, việc cho thuê vỉa hè rất dễ phát sinh tranh chấp, tiêu cực hoặc lợi ích nhóm.

Bài toán vỉa hè vì thế không chỉ là chuyện buôn bán hay trật tự đô thị, mà còn phản ánh cách một thành phố cân bằng giữa quản lý và sinh kế trong quá trình phát triển.