Con 6 tuổi nói “sau này không nuôi bố mẹ”, chưa chắc là điều xấu

Thật ra, khi nghe câu nói ấy, điều đầu tiên có lẽ không phải là tổn thương hay thất vọng, mà đôi khi còn có thể là một sự nhẹ nhõm. Bởi ít nhất, điều đó cho thấy hai việc: đứa trẻ đã bắt đầu có khái niệm về “tương lai”, và quan trọng hơn, con vẫn đủ tin tưởng bố mẹ để dám nói ra những cảm xúc thật của mình.

Một đứa trẻ dám nổi nóng, dám nói lời làm bố mẹ đau lòng thường dễ đồng hành hơn rất nhiều so với một đứa trẻ lúc nào cũng im lặng, chỉ biết nuốt cảm xúc vào trong rồi lớn lên bằng sự xa cách. Những câu như “Con không nuôi mẹ đâu” ở tuổi lên 6 phần lớn không phải là một lời tuyên bố nghiêm túc về trách nhiệm phụng dưỡng sau này. Trẻ đơn giản chỉ đang dùng “câu nói nặng nhất” mà mình có thể nghĩ ra để phản ứng với cảm xúc hiện tại.

Có thể con vừa bị từ chối một điều gì đó: không được ăn kẹo, không được xem hoạt hình hay bị nhắc nhở. Một đứa trẻ 6 tuổi chưa đủ khả năng để diễn đạt rằng: “Con đang khó chịu vì quy tắc của bố mẹ khiến con không vui”, nên thay vào đó, con sẽ nói: “Sau này con không nuôi mẹ nữa”. Nó giống như phiên bản trẻ con của câu “Con nghỉ chơi với mẹ luôn”. 

Cũng có khi trẻ từng nghe người lớn nói những câu như “Nuôi con để dưỡng già”, rồi ghi nhớ và vô thức dùng lại theo cách ngược lại. Hoặc đôi khi, trẻ đang thử sức mạnh của ngôn ngữ. Con nhận ra rằng chỉ cần nói một câu như vậy thôi, sắc mặt người lớn sẽ thay đổi, bố mẹ sẽ căng thẳng hoặc bắt đầu giảng giải đạo lý. Với trẻ, đó là lần đầu tiên con cảm nhận được rằng lời nói của mình có thể tạo ra ảnh hưởng lớn như thế.

Điều quan trọng là phía sau câu nói “Con không nuôi bố mẹ” không phải là sự vô ơn hay hết yêu thương, mà thường chỉ là nhu cầu được chú ý đến cảm xúc, hoặc là cách trẻ thử xem tình yêu của bố mẹ có điều kiện hay không. 

Chính vì vậy, điều người lớn cần tránh nhất là phản ứng quá mạnh. Nhiều cha mẹ vừa nghe xong đã lập tức tổn thương: “Mẹ cực khổ nuôi con từng ấy năm mà con nói vậy sao?”. Nhưng một đứa trẻ 6 tuổi chưa thể hiểu hết sự hi sinh ấy. Điều con cảm nhận được chỉ là: “Mình vừa làm mẹ khóc”, hoặc “À, hóa ra câu này có sức công phá lớn như vậy”. 

Cũng không nên dùng đe dọa để đáp trả kiểu: “Con không nuôi mẹ thì mẹ cũng không mua đồ chơi cho con nữa”, bởi vô tình điều đó lại dạy trẻ rằng tình yêu là một cuộc trao đổi. Sau này con sẽ hình thành suy nghĩ: ai tốt với mình thì mình mới tốt lại, thay vì hiểu rằng gia đình là nơi yêu thương không cần điều kiện.

Nhưng điều đáng tiếc nhất có lẽ là giả vờ như chưa nghe thấy. Khi cảm xúc của trẻ bị bỏ qua, con có thể nghĩ rằng cảm xúc của mình không quan trọng, hoặc lần sau phải dùng những lời còn dữ dội hơn để được chú ý. 

Thật ra, một đứa trẻ dám ném những lời làm đau lòng nhất vào bố mẹ thường là vì trước mặt bố mẹ, con không cần đeo mặt nạ. Con tin rằng mối quan hệ này đủ an toàn để chịu được những “thử nghiệm cảm xúc” của mình. 

Ngược lại, những đứa trẻ thật sự xa cách thường không nói ra. Chúng sẽ ngoan ngoãn, im lặng, học cách che giấu cảm xúc từ rất sớm rồi lớn lên bằng khoảng cách vô hình với gia đình.

Vậy nên thay vì xem đây là “dấu hiệu của đứa con vô ơn”, hãy coi đó là một cơ hội để dạy trẻ cách diễn đạt cảm xúc đúng hơn. Khi nghe con nói “Con không nuôi mẹ nữa”, điều đầu tiên cha mẹ nên làm là đón nhận cảm xúc chứ đừng vội bám vào câu chữ. 

Hãy ngồi xuống ngang tầm mắt con và nhẹ nhàng hỏi: “Có phải bây giờ con đang rất giận vì lúc nãy mẹ không cho con làm điều đó đúng không?”. Khi cảm xúc được gọi tên, đứa trẻ sẽ dần hiểu rằng điều mình cần nói ra không phải là “Con không nuôi mẹ”, mà là “Con đang giận”.

Sau đó, cha mẹ có thể giúp trẻ hiểu rằng “nuôi dưỡng” không phải là một gánh nặng khổng lồ ở tương lai xa. Hãy hỏi con: “Theo con thì nuôi mẹ là làm gì?”. Có thể trẻ sẽ trả lời là nấu cơm, mua đồ ăn hay chăm sóc mẹ. Rồi hãy nói với con rằng: “Thật ra bây giờ con cũng đang chăm sóc mẹ rồi đó. Con ngồi đọc sách với mẹ làm mẹ vui, con rót nước cho mẹ cũng là yêu thương mẹ rồi”. Khi ấy, trẻ sẽ hiểu rằng tình yêu không phải thứ đợi lớn lên mới bắt đầu trả lại.

Cha mẹ cũng có thể dùng những cuộc trò chuyện tưởng tượng rất nhẹ nhàng để kéo tương lai về gần hơn. Ví dụ hỏi con: “Nếu sau này mẹ già thật mà không ai nuôi thì sao nhỉ?”. Rồi kể chậm rãi rằng có thể mẹ sẽ nuôi mèo, tự đặt đồ ăn bằng điện thoại hay đi công viên tập thể dục với các bà khác. 

Khi trẻ bắt đầu bước vào bức tranh ấy, con thường sẽ không nhịn được mà chen vào: “Mẹ vẫn có thể gọi cho con mà”. Lúc đó chỉ cần cười và hỏi: “Ủa? Con nói không nuôi mẹ mà?”. Rồi từng chút một, chính đứa trẻ sẽ tự phủ nhận lời nói ban đầu của mình. Con sẽ nhận ra rằng thật ra mình vẫn rất yêu bố mẹ.

Cuối cùng, điều quan trọng nhất không nằm ở việc đứa trẻ từng nói gì khi mới 6 tuổi. Điều quan trọng là trong ký ức của con sau này, mỗi lần con nổi nóng, nói lời vụng về hay làm người lớn tổn thương, bố mẹ vẫn không bỏ đi. Vẫn ở lại, lắng nghe và ôm lấy con.

Nguồn: Sohu, MINH UYÊN (Báo Văn Hóa)