Sự thật phía sau hình ảnh “cá Ông” lụy bờ: Vì sao ngư dân không thả trở lại biển?

Trên thực tế, ngư dân không hề thờ ơ. Ngay khi phát hiện cá dạt vào bờ, nhiều người đã hợp sức tìm cách đưa cá trở lại vùng nước sâu, thậm chí thực hiện tới ba lần. Thế nhưng, do cá đã quá suy kiệt, mỗi lần được đẩy ra xa, cá lại tiếp tục trôi dạt vào bờ.

Trong tín ngưỡng dân gian của ngư dân miền Trung, hiện tượng này được gọi là “Ông lụy”. Khi cá Ông liên tục dạt vào bờ và không rời đi, người dân tin rằng cá đã “chọn” nơi đây làm điểm dừng cuối cùng của vòng đời. Việc cố ép cá quay lại biển trong tình trạng kiệt sức không chỉ không cứu được mà còn khiến sinh vật này ra đi trong cô độc giữa sóng nước.

Từ xa xưa, cá Ông (cá voi) được xem là “vị thần hộ mệnh” của ngư dân, gắn liền với nhiều câu chuyện cứu giúp tàu thuyền gặp nạn. Vì vậy, khi cá dạt vào bờ, người phát hiện có trách nhiệm tổ chức mai táng chu đáo, thậm chí để tang như người thân. Dưới triều Nguyễn, người thực hiện việc chôn cất cá Ông còn được miễn sưu dịch trong ba năm.

Đến nay, tại nhiều tỉnh ven biển như Bình Định, Quảng Ngãi, Quảng Nam hay Phú Yên, vẫn còn tồn tại những “nghĩa địa cá Ông” và các nghi lễ mai táng trang nghiêm. Khi cá lụy bờ, sau khi đã nỗ lực cứu nhưng không thành, cả làng cùng đứng ra lo hậu sự, tổ chức lễ tang với đầy đủ nghi thức truyền thống. Những người tham gia tế lễ thường là các bậc cao niên có uy tín, đạo đức trong cộng đồng.

Dưới góc độ khoa học, hiện tượng cá lớn dạt vào bờ thường xảy ra khi chúng mắc bệnh nặng, bị thương hoặc mất phương hướng. Trong trạng thái kiệt sức, việc đưa cá trở lại vùng nước sâu chưa chắc giúp chúng sống sót, thậm chí còn có thể khiến chúng không đủ sức ngoi lên để hô hấp.

Hình ảnh cá quẫy đạp trong video vì thế không phải là sự phản kháng, mà diễn ra trong quá trình người dân làm lễ nghinh đón theo phong tục. Theo quan niệm dân gian, đó có thể được hiểu như một “lời từ biệt”. Đến sáng hôm sau, cá đã qua đời trong sự tiếc thương và nghi thức tiễn đưa trang nghiêm của cả làng chài.

Câu chuyện “cá Ông lụy bờ” một lần nữa cho thấy, đôi khi cần đặt sự việc trong bối cảnh văn hóa và khoa học cụ thể để có cái nhìn thấu đáo hơn. Trước khi vội vàng phán xét, sự thấu hiểu và tôn trọng những giá trị truyền thống của cộng đồng địa phương chính là điều cần thiết.