Nghi thức xiên lình trừ tà trong giá hầu Đức Ông Trần Triều: Dấu ấn huyền linh của tín ngưỡng dân gian

Một trong những nét đặc trưng khi hầu nhà Trần là phép “lên đai thượng” - nghi thức mang tính thử thách cao đối với thanh đồng. Khi thực hiện, người hầu được hai người đứng hai bên kéo dây thít chặt vào cổ, biểu hiện trạng thái nhập đồng sâu. Theo quan niệm dân gian, lúc này khuôn mặt thanh đồng biến đổi, trở nên dữ dội như hình tượng “hổ phù”, thể hiện uy linh và thần oai của bậc thánh.

Song hành với “lên đai thượng” là nghi thức “xiên lình” - hành động dùng các vật nhọn xuyên qua những vị trí như má, tai. Đây được xem là biểu hiện của sức mạnh siêu nhiên, khi cơ thể người hầu dường như vượt qua giới hạn thông thường mà không bị tổn thương hay chảy máu. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng nghi thức này có nguồn gốc từ tín ngưỡng Sa man (shaman giáo), phản ánh niềm tin vào sự giao thoa giữa con người và thế giới thần linh.

Trong các giá hầu, không chỉ Đức Ông mà cả Tứ vị Vương tử khi ngự đồng cũng thực hiện các nghi thức “lên đai thượng” và “xiên lình”. Bên cạnh đó, hình tượng Vương cô Đệ Nhị thường xuất hiện với cờ kiếm, kết hợp nghi thức “lấy dấu mặn” – một hoạt động mang tính trấn yểm và chữa bệnh trong quan niệm dân gian.

“Dấu mặn” được xem là phương thức sử dụng yếu tố linh thiêng để trừ tà, trị bệnh hoặc trấn giữ những vùng đất được cho là có long mạch quan trọng. Theo mô tả trong dân gian, sau khi thực hiện các động tác nghi lễ như đạp vỡ vật dụng, dùng mảnh sành tạo vết thương và lấy máu, thanh đồng sẽ hoàn tất nghi thức bằng việc “thư hương” – một bước giúp cơ thể nhanh chóng trở lại trạng thái bình thường. Những câu chuyện xoay quanh nghi thức này thường mang màu sắc huyền bí, thể hiện niềm tin sâu sắc của cộng đồng vào quyền năng của thế giới siêu nhiên.

Tuy nhiên, giới nghiên cứu cũng lưu ý rằng các nghi thức như “lên đai thượng” hay “xiên lình” đòi hỏi người thực hành phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng cả về thể chất lẫn tinh thần, đồng thời cần được thực hiện trong khuôn khổ nghi lễ truyền thống, có sự hướng dẫn của những người có kinh nghiệm. Trong thực tế, đã có những trường hợp thực hành thiếu hiểu biết dẫn đến nguy hiểm cho bản thân.

Ngày nay, cùng với việc UNESCO ghi danh “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, các nghi lễ hầu đồng ngày càng được nhìn nhận dưới góc độ văn hóa – nghệ thuật. Những yếu tố huyền bí như “xiên lình” hay “lấy dấu mặn” vì thế cũng cần được tiếp cận một cách thận trọng, tôn trọng giá trị truyền thống nhưng đồng thời đảm bảo an toàn và phù hợp với đời sống hiện đại.

Nghi thức xiên lình trong giá hầu Đức Ông Trần Triều, xét đến cùng, không chỉ là biểu hiện của niềm tin tâm linh mà còn là một lát cắt độc đáo của văn hóa dân gian Việt Nam – nơi con người gửi gắm khát vọng được che chở, bảo vệ trước những bất trắc của cuộc sống.