Người vay tiền ngân hàng không may qua đời, khoản nợ có được xoá bỏ?

Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, khi một cá nhân qua đời, tài sản của họ sẽ được để lại cho người thừa kế theo quy định của pháp luật hoặc theo di chúc. Đi kèm với quyền hưởng di sản, người thừa kế cũng phải thực hiện các nghĩa vụ tài sản do người đã mất để lại.

Cụ thể, Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: những người thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ trả nợ trong phạm vi di sản mà người chết để lại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Điều này có nghĩa, khoản nợ không tự động bị xoá bỏ mà vẫn tồn tại và được thanh toán bằng chính tài sản của người đã mất.

Trường hợp di sản chưa được chia, nghĩa vụ trả nợ sẽ do người quản lý di sản thực hiện theo thỏa thuận của những người thừa kế. Nếu di sản đã được phân chia, mỗi người thừa kế sẽ thực hiện nghĩa vụ trả nợ tương ứng với phần tài sản mình nhận, nhưng không vượt quá giá trị tài sản đó, trừ khi có thỏa thuận khác.

Đáng lưu ý, Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015 cũng quy định, người thừa kế không được từ chối nhận di sản nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản. Quy định này nhằm đảm bảo quyền lợi hợp pháp của bên cho vay.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt, nghĩa vụ trả nợ có thể chấm dứt. Theo khoản 3 Điều 422 Bộ luật Dân sự 2015, nếu trong hợp đồng vay có thỏa thuận nghĩa vụ trả nợ gắn liền với cá nhân người vay (tức chỉ người vay mới có trách nhiệm thực hiện), thì khi người này qua đời, hợp đồng có thể chấm dứt.

Như vậy, về nguyên tắc, khi người vay tiền qua đời, khoản nợ không bị xoá bỏ mà sẽ được thanh toán trong phạm vi di sản để lại, trừ khi các bên có thỏa thuận khác trong hợp đồng.

Ngoài ra, bên cho vay có quyền yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ trả nợ. Trong trường hợp người thừa kế cố tình không thực hiện nghĩa vụ, bên cho vay có thể khởi kiện tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi bị đơn cư trú, kèm theo các tài liệu chứng minh quan hệ vay nợ.

Người vay không trả nợ có bị xử lý hình sự?

Theo Điều 466 Bộ luật Dân sự 2015, bên vay tài sản là tiền phải có nghĩa vụ trả đủ tiền khi đến hạn. Nếu là tài sản khác, phải trả vật cùng loại, đúng số lượng, chất lượng, trừ khi có thỏa thuận khác.

Trong trường hợp không thể trả bằng hiện vật, các bên có thể thỏa thuận trả bằng tiền theo giá trị tại thời điểm và địa điểm trả nợ. Ví dụ, nếu vay vàng, có thể trả bằng tiền theo giá vàng tại thời điểm thanh toán nếu bên cho vay đồng ý.

Nếu khoản vay không có lãi, khi đến hạn mà bên vay không trả hoặc trả không đầy đủ, bên cho vay có quyền yêu cầu trả lãi chậm trả theo mức lãi suất quy định của pháp luật. Đối với khoản vay có lãi, ngoài lãi theo hợp đồng, bên vay còn phải chịu lãi chậm trả và lãi quá hạn theo quy định.

Về trách nhiệm hình sự, không phải mọi trường hợp chậm trả nợ đều bị xử lý hình sự. Tuy nhiên, nếu người vay có hành vi gian dối, bỏ trốn nhằm chiếm đoạt tài sản, hoặc sử dụng tài sản vay vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng trả nợ, thì có thể bị truy cứu về tội “lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản” theo Điều 175 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Tùy theo giá trị tài sản chiếm đoạt và tính chất, mức độ vi phạm, người phạm tội có thể bị phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù, với khung hình phạt cao nhất lên tới 20 năm tù, đồng thời có thể bị áp dụng các hình phạt bổ sung như phạt tiền, cấm hành nghề hoặc tịch thu tài sản.