Sự thật ít người biết về Chùa Cầu Hội An – “ngôi chùa” không thờ Phật suốt hơn 400 năm

Huyền tích về cây cầu “trấn yểm” quái vật

Chùa Cầu bắc qua một nhánh nhỏ của Sông Thu Bồn, nối liền hai tuyến phố cổ Trần Phú và Nguyễn Thị Minh Khai. Công trình được cộng đồng thương nhân Nhật Bản xây dựng vào đầu thế kỷ XVII, khi Phố cổ Hội An còn là thương cảng quốc tế sầm uất.

Theo truyền thuyết dân gian, sự ra đời của cây cầu gắn với câu chuyện về Namazu – loài cá trê khổng lồ sống dưới lòng đất. Người xưa tin rằng con quái vật này có thể gây ra động đất ở Nhật Bản và mang đến thiên tai cho những vùng đất mà “thân mình” của nó đi qua, trong đó có Hội An.

Để trấn yểm và bảo vệ vùng đất này, các thương nhân Nhật Bản đã dựng nên cây cầu như một thanh kiếm của thần Kashima cắm xuống lưng quái vật, giữ yên long mạch và mang lại bình yên cho cư dân địa phương.

“Chùa” nhưng không thờ Phật

Điểm đặc biệt khiến Chùa Cầu trở nên khác biệt là dù được gọi là chùa, nhưng nơi đây không thờ Phật. Thay vào đó, gian thờ phía trên cầu thờ Thần Trấn Vũ – vị thần trong Đạo giáo được dân gian tin rằng có quyền năng trấn giữ long mạch, bảo vệ con người khỏi thiên tai, đặc biệt là lũ lụt.

Năm 1719, trong chuyến tuần du phương Nam, Nguyễn Phúc Chu đã dừng chân tại Hội An. Ấn tượng trước vẻ đẹp của cây cầu mái ngói, ông ban cho công trình tên gọi “Lai Viễn Kiều”, mang ý nghĩa “cây cầu đón khách phương xa”.

Ba chữ Hán “Lai Viễn Kiều” do chính chúa Nguyễn đề bút được khắc và thếp vàng trên bức hoành phi treo giữa cổng cầu. Sự kiện này được ghi chép trong các bộ sử quan trọng như Đại Nam thực lục và Đại Nam nhất thống chí. Đến nay, bức hoành phi vẫn được bảo tồn gần như nguyên vẹn và được xem là một bảo vật lịch sử quý giá.

Kiến trúc giao thoa ba nền văn hóa

Chùa Cầu dài khoảng 18m, với phần dưới là cầu đi lại, còn phía trên là gian thờ. Toàn bộ công trình được dựng bằng gỗ lim chắc chắn, mái lợp ngói âm dương truyền thống.

Cây cầu được chia thành 7 gian – con số mang ý nghĩa tâm linh đặc biệt trong văn hóa Nhật Bản. Hai đầu cầu đặt tượng chó và khỉ, hai linh vật có vai trò canh giữ, bảo vệ sự linh thiêng của công trình.

Kiến trúc của Chùa Cầu là minh chứng sinh động cho sự giao thoa văn hóa giữa ba nền văn hóa lớn: Việt Nam, Nhật Bản và Trung Hoa. Những mái vòm cong, chi tiết chạm khắc gỗ tinh xảo cùng nghệ thuật khảm gốm men lam cho thấy trình độ thẩm mỹ và kỹ thuật thủ công bậc cao của thế kỷ XVII.

Biểu tượng văn hóa trên tờ tiền 20.000 đồng

Năm 1990, Chùa Cầu được xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia. Không chỉ là điểm tham quan nổi tiếng, nơi đây còn là chốn tâm linh quen thuộc của người dân Hội An, đặc biệt trong các dịp rằm hay lễ Tết.

Hình ảnh cây cầu cổ kính này cũng được lựa chọn in trên tờ tiền polymer mệnh giá 20.000 đồng, góp phần khẳng định vị thế biểu tượng văn hóa của công trình trong đời sống người Việt.

Trùng tu lịch sử sau hơn bốn thế kỷ

Tháng 8/2024, Chùa Cầu hoàn thành dự án trùng tu quy mô lớn kéo dài gần 19 tháng. Công trình được tu bổ theo phương pháp khoa học, hạ giải những cấu kiện hư hỏng nhưng vẫn giữ tối đa yếu tố nguyên gốc.

Theo thống kê, khoảng 60% gỗ, 30% ngói và 80% đĩa cổ của di tích đã được bảo tồn. Các vật liệu thay mới đều được lựa chọn kỹ lưỡng để đảm bảo sự đồng bộ về chất liệu và hình thức.

Sau trùng tu, cây cầu tiếp tục khoác lên mình diện mạo vững chãi, khang trang hơn, trở thành điểm nhấn văn hóa – tâm linh độc đáo giữa lòng đô thị cổ, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.