Đại Danh y Lê Hữu Trác: Tỏa sáng y đức, y thuật trong dòng chảy văn hóa dân tộc

Chiều ngày 1/3/2026 vừa qua, tại Khu mộ Đại Danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, xã Hương Sơn đã tổ chức Lễ tế tưởng niệm 235 năm ngày mất Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác (1791-2026). Về dự lễ có đồng chí Nguyễn Thành Đồng – UVBTV, Chủ tịch UBMTTQ tỉnh; Đồng chí Nguyễn Viết Trường – TUV, Giám đốc Sở Văn hóa, thể thao và Du lịch; đồng chí Bùi Nhân Sâm – TUV, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh. Các đồng chí Lãnh đạo xã Nguyễn Văn Linh (Hưng Yên). Các đồng chí Lãnh đạo xã Hương Sơn.

Di sản “Y tông tâm lĩnh” – Kim chỉ nam của nền y học nước nhà

Lê Hữu Trác (1724 - 1791), biệt hiệu Hải Thượng Lãn Ông, không chỉ là một thầy thuốc lỗi lạc mà còn là một nhà văn hóa, nhà tư tưởng lớn của thế kỷ XVIII. Lễ tưởng niệm 235 năm ngày mất của ông một lần nữa khẳng định tầm vóc vượt thời gian và không gian của một nhân cách lớn.

Tại buổi lễ tế, các đại biểu và nhân dân đã cùng ôn lại cuộc đời và sự nghiệp đồ sộ của ông. Từ bỏ chốn quan trường đầy danh lợi, Lê Hữu Trác về quê mẹ tại Hương Sơn (Hà Tĩnh) để ẩn dật, chuyên tâm nghiên cứu y học với tâm nguyện “cứu thế độ dân”. 

Bài tế Đại danh y, đã nêu lên những giá trị to lớn, tôn vinh những đóng góp của Hải Thượng Lãn Ông đối với nền y học, văn học nước nhà. Với kiến thức uyên thâm, am hiểu thời vận, suốt một đời làm thuốc, nghiên cứu và chữa bệnh cứu người, Hải Thượng Lãn Ông đã để lại cho đời sau những di sản quý giá, đặc biệt là bộ sách “Hải Thượng Y Tông Tâm Lĩnh”. Đây được coi là cuốn bách khoa toàn thư về y học cổ truyền Việt Nam, gồm 28 tập, 66 quyển, đúc kết tinh hoa của y học phương Đông kết hợp với thực tiễn chữa bệnh tại Việt Nam, răn dạy về đạo của người thầy thuốc, cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị. 

Đặc biệt, Danh y Lê Hữu Trác đề ra 9 điều “Y huấn cách ngôn” để răn dạy người làm thuốc về tâm thế, thái độ và trách nhiệm. Ông quan niệm: “Đạo làm thuốc là một nhân thuật chuyên bảo vệ sinh mạng con người, phải lo cái lo của người, vui cái vui của người, chỉ lấy việc cứu sống mạng người làm nhiệm vụ của mình, không nên cầu lợi kể công”. 

Quan điểm này đến nay vẫn còn nguyên giá trị thời đại, đặc biệt là trong bối cảnh ngành y đang đối mặt với nhiều thách thức của kinh tế thị trường. Y đức của Hải Thượng Lãn Ông đã trở thành một thành tố quan trọng cấu thành nên bản sắc văn hóa của người Việt: Trọng nhân nghĩa, sống vị tha và lấy đạo đức làm gốc của mọi sự phát triển.

Kết nối di sản với phát triển bền vững

Lễ tưởng niệm 235 năm ngày mất của ông không đơn thuần là một nghi thức tâm linh. Đây là hoạt động văn hóa có ý nghĩa lan tỏa sức mạnh mềm của dân tộc. Việc bảo tồn và phát huy di sản của Hải Thượng Lãn Ông đang gắn liền với chiến lược phát triển du lịch văn hóa – tâm linh tại các địa phương như Hà Tĩnh và Hưng Yên.

Phát biểu tại lễ tế, đại diện lãnh đạo ngành văn hóa Hà Tĩnh, nhấn mạnh: Việc gìn giữ các khu di tích, các bản thảo y học và phát triển các vườn dược liệu theo gương của Danh y Hải Thượng Lãn Ông không chỉ giúp bảo tồn bản sắc, mà còn tạo ra động lực phát triển kinh tế - xã hội. Di sản văn hóa không phải là những gì đã cũ kỹ, đóng khung trong bảo tàng, mà là nguồn cảm hứng cho sự sáng tạo và phát triển bền vững của hôm nay và mai sau.

Đặc biệt, trong kỷ nguyên số, những triết lý về lối sống thuận tự nhiên, thân bệnh phải chữa từ tâm bệnh của ông đang trở thành xu hướng của y học hiện đại toàn cầu. Đó là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa văn hóa và khoa học, giữa truyền thống và phát triển.

Lễ tưởng niệm khép lại trong sự thành kính, nhưng tinh thần Hải Thượng Lãn Ông vẫn tiếp tục lan tỏa. Đó là lời nhắc nhở thế hệ hôm nay – những người đang trực tiếp xây dựng đất nước, rằng: Phát triển chỉ thực sự bền vững khi nó dựa trên nền tảng của văn hóa và đạo đức.

Do đó, giữ gìn và phát huy di sản của Đại Danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác chính là cách chúng ta nuôi dưỡng cốt cách văn hóa dân tộc, để Việt Nam tự tin vươn ra thế giới bằng chính những giá trị nhân văn sâu sắc của mình.