Người ở lại bên sông

Nghệ và Hà lớn lên bên dòng sông ấy.

Tuổi thơ của họ là những buổi trưa hè trốn ngủ, chạy chân trần trên bãi bồi, nhặt vỏ ốc còn vương hơi nước. Là những chiều mưa, hai đứa ngồi co ro dưới mái chòi canh cá, nghe sông Liên gầm gào. Là những đêm trăng, lũ trẻ trong xóm tụ tập đốt lửa bên bờ, còn Nghệ lặng lẽ đưa cho Hà trái sim tím đã lựa kỹ nhất.

Hà khi ấy có đôi mắt trong như nước sông đầu nguồn. Còn Nghệ gầy, đen, tóc lúc nào cũng rối vì gió. Hai đứa thân nhau đến mức người lớn trong làng hay trêu: “Sau này lớn lên chắc thành vợ chồng.”

Mỗi lần như thế, Hà đỏ mặt quay đi. Còn Nghệ cười, nhưng trong lòng lại thấy một điều gì đó vừa e thẹn vừa thiêng liêng.

Sông Liên có bên lở, bên bồi. Bên lở đất sạt, gốc tre nghiêng nghiêng soi bóng xuống nước. Bên bồi phù sa đắp dày, ruộng đồng xanh tốt. Người ta bảo, đời người cũng vậy, có bồi có lở, có được có mất.

Năm mười bảy tuổi, trong một buổi chiều cuối hạ, Nghệ và Hà ngồi trên mỏm đá quen thuộc, nơi có thể nhìn thấy khúc sông uốn cong như vòng tay ôm lấy làng. Trời nhuộm đỏ cả mặt nước. Hà khẽ nói:

- Nếu sau này em phải đi xa thì sao?

Nghệ bật cười:

- Em đi đâu thì anh cũng chờ.

Hà im lặng một lúc rồi đưa tay ra. Nghệ nắm lấy. Hai bàn tay non trẻ đan vào nhau như thể muốn níu cả thời gian lại.

- Vậy mình thề đi. Thề yêu nhau mãi mãi.

- Ừ, thề.

Lời thề rơi xuống sông Liên, tan vào sóng nước. Không ai biết dòng sông có giữ được hay không.

Cuộc sống không phải lúc nào cũng dịu dàng như buổi chiều hôm ấy.

Gia đình Hà khá giả nhất nhì trong vùng. Cha cô là người cứng rắn, quyết đoán, luôn nghĩ xa hơn mọi người. Ông yêu con gái, nhưng tình yêu ấy đi kèm với sự sắp đặt. Ông muốn Hà phải có một cuộc đời “xứng đáng”.

Nghệ thì khác. Nhà anh nghèo. Cha mất sớm, mẹ tảo tần bên mấy sào ruộng. Nghệ học giỏi nhưng không có điều kiện đi xa. Anh ở lại làng, làm đủ việc để phụ mẹ. Những chiều mệt nhoài, anh vẫn ra bờ sông đợi Hà.

Cho đến một ngày, Hà không đến.

Tin lan ra nhanh như gió. Hà sẽ lấy chồng. Người ấy tên Huê, con trai một gia đình buôn gỗ giàu có ở xã Bình Trị. Huê trắng trẻo, ăn nói nhẹ nhàng, lại có tương lai rộng mở.

Nghệ nghe tin mà như ai đó đổ cả khúc sông Liên lên đầu mình.

Anh tìm đến nhà Hà. Nhưng cánh cổng gỗ đóng kín. Hà không ra gặp. Chỉ có người cha bước ra, ánh mắt lạnh lùng.

- Cậu về đi. Hà sắp có chồng rồi. Đừng làm khó con bé.

- Cháu… cháu chỉ muốn nói chuyện với Hà.

- Không có gì để nói nữa.

Cánh cổng khép lại. Tiếng “cạch” khô khốc vang lên như tiếng gãy của một cành tre bên lở.

Đám cưới diễn ra vào một ngày nắng đẹp. Sông Liên hôm ấy lặng như tờ. Không ai biết rằng, ở bên kia bờ, Nghệ đứng nhìn đoàn xe hoa qua cầu, bàn tay siết chặt đến bật máu.

Anh không khóc. Nhưng từ ngày đó, anh như người mất một phần thân thể.

Hà đi rồi.

Ngôi nhà nhỏ bên bờ sông bỗng rộng thênh thang. Những con đường làng quen thuộc bỗng dài vô tận. Buổi chiều, khi mặt trời đổ xuống mặt nước, Nghệ vẫn ra mỏm đá cũ, nhưng bên cạnh anh chỉ còn tiếng gió.

Nhiều đêm, anh thức trắng. Anh đi dọc bờ sông, nói một mình như kẻ điên.

- Hà, sao em quên được lời thề?

Sông Liên vẫn chảy. Không trả lời.

Người làng bắt đầu xì xào. Họ bảo Nghệ dại. Họ bảo đàn ông thì phải mạnh mẽ. Nhưng có ai hiểu, khi người ta yêu một người từ thuở tóc còn thơm mùi nắng, thì tình yêu ấy không dễ gì cắt bỏ.

Nghệ lao vào làm việc. Anh nhận chở cát, bốc hàng, làm thuê ở bến sông. Mồ hôi mặn chát. Nhưng mỗi khi đêm xuống, ký ức lại tràn về như nước lũ.

Có lần, giữa cơn mưa lớn, anh ngồi bên bờ lở, nhìn đất sạt xuống sông, chợt thấy đời mình cũng đang lở dần từng mảng.

Một năm sau, Hà trở về làng.

Tin ấy đến với Nghệ vào một buổi sáng mù sương. Anh đang kéo lưới thì thấy bóng dáng quen thuộc đứng bên bờ.

Hà gầy hơn. Mắt cô không còn trong veo như trước. Trong ánh nhìn ấy có điều gì đó mệt mỏi.

Hai người đứng đối diện nhau, cách nhau chỉ vài bước chân mà như cách cả một đời.

- Anh khỏe không? - Hà hỏi khẽ.

Nghệ cười, nụ cười méo mó:

- Vẫn sống.

Họ im lặng rất lâu. Cuối cùng, Hà nói:

- Em xin lỗi.

Chỉ hai chữ thôi, nhưng đủ làm tim Nghệ nhói lên.

- Vì sao? - anh hỏi, giọng khàn đặc.

Hà cúi đầu. Gió thổi tung mái tóc.

- Cha em đã hứa hôn với gia đình anh Huê từ lâu. Khi em biết thì mọi thứ đã sắp xếp xong rồi. Em phản đối, em khóc… nhưng cha nói nếu em không đồng ý, ông sẽ từ mặt.

Nghệ sững sờ.

- Sao em không nói với anh?

- Em sợ anh đau. Em nghĩ… nếu em cắt đứt nhanh, anh sẽ dễ quên hơn.

Nghệ bật cười, tiếng cười chát đắng:

- Dễ quên?

Hà ngẩng lên. Nước mắt lăn dài.

- Em chưa từng chê bai gì anh. Chưa từng. Anh là cả tuổi thơ của em. Nhưng em không đủ can đảm chống lại cha.

Gió thổi mạnh. Mặt sông dậy sóng.

Nghệ nhìn Hà thật lâu. Bao nhiêu giận dữ, oán trách bỗng tan dần. Thay vào đó là một nỗi thương xót.

Thì ra, không phải chỉ mình anh đau.

- Em có hạnh phúc không? - anh hỏi.

Hà im lặng. Sự im lặng ấy là câu trả lời.

Những ngày sau đó, Hà thường ra bờ sông vào buổi chiều. Không ai biết cô nghĩ gì. Còn Nghệ vẫn làm việc, vẫn sống, nhưng trong lòng anh đã khác.

Biết được sự thật, anh không còn trách Hà nữa. Anh chỉ thấy thương. Thương cô gái từng nắm tay mình thề nguyền, nay phải sống một cuộc đời không do mình chọn.

Có lần, họ ngồi lại trên mỏm đá cũ. Không còn những lời hứa hẹn. Chỉ có sự thấu hiểu lặng lẽ.

- Nếu được quay lại, em có chọn khác không? - Nghệ hỏi.

Hà nhìn dòng nước trôi.

- Em không biết. Có lẽ em vẫn sẽ chọn gia đình. Em không đủ mạnh mẽ như anh nghĩ.

Nghệ gật đầu. Anh chợt hiểu, tình yêu không phải lúc nào cũng thắng được những ràng buộc.

Sông Liên vẫn chảy giữa hai bờ lở - bồi. Bên này mất đi một phần đất, bên kia lại được bù đắp phù sa. Đời người cũng vậy. Có những mất mát tưởng chừng không thể chịu nổi, nhưng rồi thời gian sẽ đắp bồi bằng một cách nào đó.

Nghệ không còn điên dại trong những đêm dài nữa. Anh vẫn nhớ Hà, nhưng nỗi nhớ không còn là vết thương rỉ máu. Nó trở thành một phần ký ức, như tiếng nước vỗ vào mạn thuyền - buồn nhưng quen thuộc.

Một buổi chiều, khi mặt trời lặn sau rặng tre, Hà nói:

- Cảm ơn anh vì đã không hận em.

Nghệ nhìn cô, ánh mắt dịu lại.

- Anh từng nghĩ mình mất một bàn tay. Nhưng giờ anh hiểu, mình chỉ mất một con đường. Vẫn còn những con đường khác phải đi.

Hà mỉm cười qua làn nước mắt.

Hai người đứng dậy. Không nắm tay nhau nữa. Chỉ bước song song một đoạn ngắn rồi rẽ về hai hướng khác nhau.

Dòng sông Liên lấp lánh ánh hoàng hôn. Nó đã nghe lời thề của họ năm nào. Nó cũng nghe lời chia tay không thành tiếng hôm nay.

Có những tình yêu không trọn vẹn, nhưng vẫn đẹp như một khúc sông. Dẫu bên lở, bên bồi, dẫu phù sa có bù đắp hay cuốn trôi, thì dòng chảy ấy vẫn là một phần của đất, của người.

Và ở một nơi nào đó trong lòng sông Liên, lời thề năm mười bảy tuổi vẫn còn vang vọng - không phải để ràng buộc, mà để nhắc rằng họ đã từng yêu nhau bằng tất cả những gì trong trẻo nhất của đời mình.