Quất cảnh chưng Tết: Đẹp để ngắm, tuyệt đối không nên ăn hay pha nước uống

Câu chuyện “tiếc của” và cái giá phải trả

Anh Nguyễn Văn Cảnh (trú tại Đông Hưng, Thái Bình) chia sẻ, vào mỗi dịp Tết, vợ anh thường buôn quất cảnh. Có năm bán chậm, cây còn nhiều, anh cắt bỏ quả mang về. Thấy cả rổ quất tươi vàng, gia đình tiếc nên đem ngâm đường để dành pha nước uống vào mùa hè.

Tuy nhiên, khi mang hũ quất ngâm từ Tết ra sử dụng, chỉ sau 1–2 giờ uống nước quất pha đá, các thành viên trong gia đình lần lượt bị đau bụng, tiêu chảy. Ban đầu, anh Cảnh không nghĩ đến quất ngâm vì tưởng rằng đó là loại quả quen thuộc, vốn được dùng nhiều trong dân gian. Sau khi loại trừ các món ăn trong ngày, anh mới nghi ngờ đến nước quất.

Mãi sau này, trong một lần đi nhập hàng, anh tiện tay hái quả quất trên cây để ăn thì bị chủ vườn nhắc nhở: quất cảnh đã được phun thuốc kích thích đậu quả, giữ quả lâu héo nên không dùng làm thực phẩm. Khi ấy, anh mới “ngớ người” nhớ lại câu chuyện ngộ độc của gia đình.

Thực tế, tại nhiều địa phương, sau Tết, không ít người nhặt lại quất cảnh bị bỏ đi để tận dụng vắt nước uống, pha chế hoặc làm gia vị. Thậm chí, có người dùng để ngâm mật ong trị ho. Song theo các chuyên gia an toàn thực phẩm, việc làm này tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Quất cảnh không được trồng để ăn

Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội, cho biết quất cảnh được trồng với mục đích trang trí, không phục vụ ăn uống.

Để cây luôn xanh tốt, quả chín đều, đẹp mã và giữ được suốt nhiều tuần, người trồng thường sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, chất kích thích sinh trưởng, thuốc giữ quả và các loại hóa chất bảo quản. Những loại hóa chất này không được kiểm soát theo tiêu chuẩn an toàn thực phẩm như rau quả trồng để tiêu dùng.

Theo ông Thịnh, muốn xác định quả có tồn dư hóa chất hay không cần phải xét nghiệm chuyên sâu. Tuy nhiên, người tiêu dùng vẫn có thể nhận biết phần nào bằng cảm quan. Quất cảnh thường có mùi vị nhạt, thiếu hương thơm tự nhiên; quả chín vàng nhưng có thể để rất lâu mà không hỏng, ít rụng. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy có sự can thiệp của hóa chất.

Nguy cơ lớn nhất nằm ở việc nhiều gia đình tận dụng quất cảnh sau Tết để vắt nước uống, làm gia vị, pha nước chấm hoặc ngâm mật ong trị ho. Hóa chất tồn dư có thể gây ngộ độc cấp tính như buồn nôn, đau bụng, rối loạn tiêu hóa. Đáng lo hơn, nếu sử dụng trong thời gian dài với liều lượng nhỏ, các chất độc có thể tích tụ trong cơ thể, làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính.

Các chuyên gia cũng lưu ý, quất cảnh không nằm trong chuỗi sản xuất – phân phối thực phẩm, nên không chịu sự giám sát về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật như rau quả bán trên thị trường. Vì vậy, không có cơ sở nào đảm bảo mức độ an toàn khi ăn hoặc uống nước từ loại quả này.

Khuyến cáo từ cơ quan quản lý

Bộ Y tế nhiều lần khuyến cáo người dân không sử dụng cây, quả trồng làm cảnh để chế biến thực phẩm. Nguyên tắc chung là chỉ ăn các loại rau, quả có nguồn gốc rõ ràng, được trồng với mục đích làm thực phẩm và đáp ứng quy định về an toàn vệ sinh.

Việc “tiếc của” và tận dụng quất cảnh như quất ăn là thói quen cần thay đổi. Sau Tết, người dân có thể bỏ quả, giữ cây làm cảnh hoặc trồng lại nếu có điều kiện. Bảo vệ sức khỏe gia đình cần được đặt lên hàng đầu.

Vậy quả quất có tác dụng gì?

Cần phân biệt rõ giữa quất trồng làm thực phẩm và quất trồng làm cảnh. Với loại quất được trồng đúng mục đích để ăn, đây là loại quả có nhiều lợi ích cho sức khỏe.

Theo lương y Hoàng Gia Trí (Phòng chẩn trị y học cổ truyền số 2B Thể Giao, Hà Nội), trong Đông y, vỏ quất có tác dụng tương tự trần bì – vị thuốc từ vỏ cam, vỏ quýt – giúp kiện tỳ, tiêu thực, hành khí, hỗ trợ hệ tiêu hóa. Khi thời tiết lạnh, nhiều người vắt quất pha nước ấm, ngâm đường phèn hoặc mật ong để làm ấm cơ thể, giảm ho.

Ngoài ra, quất chứa nhiều vitamin C, giúp tăng cường miễn dịch, hỗ trợ cơ thể chống lại vi khuẩn và nấm. Hàm lượng chất xơ trong quả còn góp phần hỗ trợ cân bằng đường huyết.

Tuy nhiên, lương y Trí cũng nhấn mạnh: dù là quất ăn, người bị đau dạ dày cũng nên sử dụng ở mức độ vừa phải. Trong Đông y có quan niệm “thái quá bất cập”, bất cứ thứ gì dùng quá nhiều đều không tốt.

Đặc biệt, với quất chín vào dịp Tết – tức quất cảnh – tuyệt đối không nên sử dụng. Bởi khi ấy, quả có thể chứa lượng hóa chất lớn nhằm giữ màu sắc, độ tươi lâu. Từ vị thuốc có lợi, quất cảnh có thể trở thành tác nhân gây ngộ độc nếu dùng làm thực phẩm.

Đừng để “đẹp mắt” đánh đổi bằng sức khỏe

Quất chưng Tết mang ý nghĩa sung túc, may mắn, là nét đẹp văn hóa của người Việt mỗi độ xuân về. Tuy nhiên, giá trị của quất cảnh chỉ nên dừng lại ở ý nghĩa thẩm mỹ và tinh thần.

Sau Tết, thay vì tận dụng quả để ăn, pha nước hay làm gia vị, người dân nên xử lý bỏ quả đúng cách hoặc trồng lại cây nếu còn khỏe. Thói quen “tiếc của” có thể vô tình đặt sức khỏe gia đình trước những rủi ro khó lường.

Giữ gìn truyền thống Tết là điều đáng quý, nhưng bảo vệ sức khỏe vẫn phải đặt lên hàng đầu. Với quất cảnh, ngắm là đủ – ăn thì không nên.