Những công việc có nguy cơ thu hẹp trong 3–5 năm tới trước làn sóng số hóa

Nhiều vị trí lặp lại, thao tác đơn giản đứng trước nguy cơ bị thay thế

Theo khảo sát xu hướng nhân lực do Navigos Group thực hiện, trong 3–5 năm tới, một số nhóm công việc có khả năng bị thu hẹp, thậm chí biến mất khi doanh nghiệp đẩy mạnh tự động hóa và ứng dụng công nghệ số.

Đứng đầu danh sách là nhóm công việc mang tính lặp lại, thao tác đơn giản, quy trình chuẩn hóa – những vị trí dễ dàng được thay thế bằng thanh toán trực tuyến, chatbot, hệ thống xác thực tự động hoặc phần mềm quản trị.

Cụ thể, nhân viên thu tiền điện, nước tại nhà dẫn đầu với 49% ý kiến cho rằng vị trí này có thể bị thu hẹp. Tiếp đến là nhân viên nhập liệu (33%), nhân viên tiếp thị qua điện thoại (31%) và nhân viên soát vé (30%). Đây đều là các công việc có quy trình rõ ràng, ít đòi hỏi sáng tạo hay tương tác cảm xúc phức tạp.

Nhóm bán chuyên môn cũng chịu tác động mạnh

Không chỉ các vị trí phổ thông, nhóm công việc bán chuyên môn cũng đang chịu ảnh hưởng rõ nét từ công nghệ số, thương mại điện tử, robot và dây chuyền tự động.

Theo khảo sát, giao dịch viên ngân hàng có tỷ lệ 25% nguy cơ bị thu hẹp do sự phát triển của ngân hàng số, ứng dụng mobile banking và hệ thống giao dịch tự động. Nhân viên bán hàng tận nơi, giao phát báo (17%) hay công nhân làm việc thủ công hoặc bán thủ công (15%) cũng đứng trước sức ép khi doanh nghiệp tối ưu hóa vận hành bằng máy móc và nền tảng trực tuyến.

Bên cạnh đó, các công việc đòi hỏi kỹ năng nghề nghiệp như kế toán, ghi sổ, tính lương (14%), biên dịch/phiên dịch (14%) cũng không nằm ngoài xu hướng suy giảm. Nguyên nhân đến từ việc AI mở rộng sang các lĩnh vực chuyên môn, phần mềm tự động hóa tài chính ngày càng hoàn thiện và các công cụ dịch thuật chất lượng cao xuất hiện ngày một nhiều.

Người lao động lo lắng nhưng cũng nhìn thấy cơ hội

Khảo sát của Cốc Cốc Research cho thấy, dù không ít lao động lo ngại AI và công nghệ có thể khiến công việc trở nên “phi con người”, giảm tương tác trực tiếp, vẫn có 36% người được hỏi xem đây là cơ hội để phát triển bản thân.

Nhiều lao động kỳ vọng AI sẽ giúp giảm bớt những thao tác nhàm chán, lặp lại, từ đó họ có thể tập trung hơn vào sáng tạo và nâng cao giá trị công việc. Tuy nhiên, phần đông cho rằng không nên giao cho AI những nhiệm vụ nhạy cảm liên quan sâu sắc đến yếu tố con người.

Cụ thể:

59% cho rằng không nên để AI giải quyết xung đột với đồng nghiệp hoặc khách hàng.

58% phản đối việc giao cho AI đưa ra các quyết định, chiến lược quan trọng.

44% không đồng tình để AI đánh giá năng lực, cảm xúc nhân sự (tuyển dụng, đánh giá định kỳ).

27% cho rằng AI không nên đảm nhiệm sáng tạo ý tưởng gốc.

20% không ủng hộ việc AI thực hiện các thông báo mang tính chia sẻ, thấu cảm.

Những con số này cho thấy, dù công nghệ phát triển mạnh mẽ, yếu tố cảm xúc, sự thấu hiểu và khả năng phán đoán mang tính nhân văn vẫn được xem là “vùng lõi” khó thay thế.

Chuyển từ “ổn định việc làm” sang “ổn định năng lực”

Các chuyên gia nhận định, bước sang năm 2026, thị trường lao động tiếp tục phân hóa sâu theo ngành nghề và trình độ kỹ năng. Người lao động buộc phải chuyển tư duy từ “tìm một công việc ổn định” sang “xây dựng năng lực ổn định”.

Thay vì phụ thuộc vào bằng cấp, xu hướng mới là xây dựng hồ sơ năng lực (portfolio) thể hiện kỹ năng thực tế, chứng chỉ chuyên môn và kết quả công việc cụ thể đã thực hiện. Khả năng thích ứng nhanh, tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, giao tiếp hiệu quả và sáng tạo sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng.

Thực tế cho thấy, nhiều lao động không ngồi yên trước thay đổi. Họ chủ động tham gia các khóa đào tạo lại, học thêm kỹ năng mới thông qua tự học, khóa ngắn hạn hoặc chương trình chuyên sâu nhằm gia tăng giá trị bản thân.

AI có thể hỗ trợ mạnh mẽ, nhưng người lao động không chỉ cần biết sử dụng công cụ, mà còn phải hiểu cách nó vận hành và ứng dụng linh hoạt theo từng bối cảnh. Khi đó, công nghệ không phải mối đe dọa mà trở thành đòn bẩy.

Những ngành nghề triển vọng, ít bị AI thay thế

Bên cạnh các công việc có nguy cơ thu hẹp, nhiều lĩnh vực vẫn được đánh giá có tiềm năng phát triển mạnh trong tương lai nhờ đặc thù đòi hỏi yếu tố sáng tạo, kỹ năng chuyên sâu và tương tác con người.

1. Phẫu thuật thẩm mỹ

Phẫu thuật thẩm mỹ được xem là lĩnh vực y khoa có nhiều triển vọng tại Việt Nam. Nhu cầu cải thiện ngoại hình, nâng cao chất lượng cuộc sống ngày càng tăng, kéo theo sự phát triển của các phương pháp và công nghệ hiện đại.

Dù công nghệ hỗ trợ chẩn đoán và mô phỏng kết quả, yếu tố tay nghề, kinh nghiệm và đạo đức nghề nghiệp của bác sĩ vẫn đóng vai trò quyết định.

2. Chuyên viên trang điểm

Cùng với ngành làm đẹp, nghề trang điểm ngày càng được ưa chuộng. Nhu cầu dịch vụ trang điểm cho sự kiện, nghệ thuật, truyền thông, cưới hỏi… gia tăng, mở ra cơ hội nghề nghiệp cho các chuyên viên chuyên nghiệp.

Đây là lĩnh vực đòi hỏi gu thẩm mỹ, khả năng sáng tạo và tương tác trực tiếp với khách hàng – những yếu tố khó thay thế hoàn toàn bằng máy móc.

3. Chuyên gia tâm lý

Ngành tâm lý học tập trung nghiên cứu và giải quyết các vấn đề liên quan đến tâm lý, hành vi con người. Các chuyên gia tâm lý có thể làm việc trong nhiều lĩnh vực như tâm lý công nghiệp – tổ chức, tâm lý giáo dục, tâm lý thể thao hay tư vấn trị liệu.

Khi áp lực cuộc sống ngày càng gia tăng, nhu cầu chăm sóc sức khỏe tinh thần cũng tăng theo. Với những chuyên gia giàu kinh nghiệm, làm việc tại tập đoàn lớn hoặc tổ chức tư nhân, thu nhập có thể đạt trên 40 triệu đồng/tháng.

4. Thương mại quốc tế

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, thương mại quốc tế là lĩnh vực có nhiều cơ hội phát triển. Ngành này bao gồm hoạt động thương mại, đầu tư, tài chính và logistics giữa các quốc gia.

Sự mở rộng của chuỗi cung ứng toàn cầu và các hiệp định thương mại tự do tạo ra nhu cầu lớn về nhân lực có kiến thức chuyên môn, ngoại ngữ và kỹ năng đàm phán.

5. Công nghệ thực phẩm

Nhu cầu thực phẩm sạch, an toàn ngày càng cao khiến công nghệ thực phẩm trở thành ngành triển vọng. Lĩnh vực này tập trung nghiên cứu, phát triển công nghệ sản xuất, chế biến, bảo quản và kiểm soát chất lượng thực phẩm.

Đây là ngành đòi hỏi kiến thức khoa học chuyên sâu, khả năng nghiên cứu và tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn an toàn – những yếu tố AI khó có thể thay thế hoàn toàn vai trò con người.

Thích ứng để không bị bỏ lại phía sau

Làn sóng AI và tự động hóa là xu hướng tất yếu của thời đại. Một số công việc sẽ thu hẹp, nhưng đồng thời nhiều cơ hội mới cũng được tạo ra. Điều quan trọng không phải là lo lắng trước sự thay đổi, mà là chuẩn bị tâm thế sẵn sàng thích ứng.

Trong kỷ nguyên số, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở việc “giữ một vị trí lâu dài”, mà ở khả năng học hỏi liên tục, nâng cấp kỹ năng và tạo ra giá trị khác biệt. Khi người lao động biết kết hợp giữa năng lực chuyên môn, kỹ năng mềm và sự am hiểu công nghệ, AI sẽ không “xóa sổ” họ, mà trở thành cộng sự đắc lực trên hành trình phát triển sự nghiệp.