Vì sao “mối hận ở cữ” có thể ám ảnh người phụ nữ suốt một đời?

Câu chuyện ấy đã chạm đến rất nhiều độc giả. Hàng trăm bình luận để lại bên dưới không chỉ bày tỏ sự xót xa, mà còn là những lời tự sự đầy nước mắt về quãng thời gian ở cữ của chính họ: bị phớt lờ, bị gạt ra bên lề, bị bóc lột sức lực, thậm chí bị ngược đãi.

Điều đáng chú ý là, đối tượng mà nhiều người nhắc đến – ngoài một số ít là người chồng hoặc gia đình ruột thịt – thì phần lớn lại là gia đình chồng, đặc biệt là mẹ chồng. Không ít phụ nữ thừa nhận, những uất ức tích tụ trong thời gian ở cữ đã khiến họ về sau đoạn tuyệt quan hệ với nhà chồng, thậm chí với chính mẹ chồng.

Người ngoài cuộc có thể khó hiểu: “Đã là người một nhà, có cần ghi hận đến vậy không? Chuyện cũng đã qua lâu rồi, sao không buông bỏ?”

Nhưng nếu đứng từ góc nhìn của người trong cuộc, đó không đơn thuần là một mâu thuẫn gia đình. Đó là một tổn thương xảy ra đúng vào thời điểm mong manh nhất của đời người phụ nữ – khi thể xác và tinh thần đều ở trạng thái dễ tổn thương nhất.

Nếu nỗi đau ấy không được nhìn nhận và chữa lành, nó sẽ lắng xuống tận tầng sâu của ký ức, rồi thông qua những mối quan hệ mẹ chồng – nàng dâu (hoặc mẹ – con gái) mà âm thầm tái diễn, trở thành một vòng lặp sang chấn kéo dài qua nhiều thế hệ.

Tổn thương sinh lý: Khi cơ thể ở trạng thái yếu ớt nhất

Những ai chưa từng sinh con hẳn khó cảm nhận trọn vẹn nỗi đau của việc sinh nở.

Một độc giả từng ví von: đó là hành trình mười tháng cơ thể biến đổi liên tục, rồi kết thúc bằng một cuộc “đại phẫu” nơi nội tạng bị xáo trộn, máu và thịt tách khỏi cơ thể. Dù là sinh thường hay sinh mổ, cơ thể người phụ nữ đều chịu một tổn hao lớn.

Với nhiều người chưa từng trải qua bệnh nặng hay phẫu thuật lớn, giai đoạn sau sinh có thể là thời khắc yếu ớt nhất trong cuộc đời.

Trong hoàn cảnh đặc biệt ấy, nếu không nhận được sự quan tâm, chăm sóc từ những người xung quanh, mà ngược lại còn phải đối diện với sự lạnh nhạt, trách móc hay bóc lột, thì nỗi đau không chỉ dừng ở thể xác. Nó trở thành sự sụp đổ tinh thần.

Sự thay đổi hormone sau sinh vốn đã khiến tâm lý dễ dao động. Khi bị cô lập, xem nhẹ hoặc đối xử thiếu nhân ái, người phụ nữ có thể rơi vào trầm cảm sau sinh, thậm chí hình thành sang chấn tâm lý kéo dài.

Bà ngoại tôi là một ví dụ đau lòng. Sau sinh, bà mắc một căn bệnh lạ: người gầy rộc, da vàng vọt, tóc rụng gần hết. Trong lúc yếu đuối nhất, bà không được chăm sóc mà bị nhốt trong nhà kho với lý do “sợ lây bệnh”. Với một người trưởng thành khỏe mạnh, việc cách ly vì an toàn có thể chấp nhận. Nhưng với một sản phụ đang kiệt sức, đó là sự ruồng bỏ.

Một độc giả bình luận: “Thừa lúc chị bệnh mà lấy luôn mạng chị.” Lời nói ấy có phần dữ dội, nhưng đặt vào hoàn cảnh ấy, sự phẫn nộ và oán hận là điều khó tránh khỏi.

Nhiều phụ nữ khác cũng kể lại: trong thời gian ở cữ, chồng thờ ơ, gia đình chồng ngày ngày chỉ cho ăn uống đạm bạc, thậm chí bắt làm việc nặng; hễ con có vấn đề lại quay sang trách móc người mẹ.

Có thể những câu chuyện ấy không nghiêm trọng đến mức “bị nhốt trong nhà kho”, nhưng bản chất giống nhau: người phụ nữ không được nhìn nhận như một con người đang yếu ớt cần được chăm sóc, mà như một “công cụ sinh nở” – xong việc là tự xoay xở.

Tổn thương tâm lý: Khi vết thương cũ bị khơi lại

Bên cạnh yếu tố sinh lý, còn một tầng sâu khác: tâm lý.

Trong bối cảnh xã hội cũ chịu ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng trọng nam khinh nữ, không ít phụ nữ lớn lên trong sự thiếu thốn yêu thương ngay từ gia đình ruột thịt. Họ bị xem nhẹ, bị bóc lột sức lao động, không được trao cơ hội học hành hay lựa chọn cuộc sống.

Những tổn thương ấy thường bị dồn nén.

Đến giai đoạn ở cữ – khi cơ thể suy yếu, tinh thần nhạy cảm – họ như quay trở lại trạng thái bất lực của một đứa trẻ. Nếu lúc này tiếp tục bị lạnh nhạt, bị coi thường, thì vết thương tuổi thơ bị khơi lại, khiến nỗi đau chồng chất nỗi đau.

Những phụ nữ có gia đình ruột thịt làm chỗ dựa tinh thần có thể được bù đắp phần nào. Dù bị đối xử thiếu tử tế từ nhà chồng, họ vẫn có nơi để trở về, để được an ủi và chở che.

Ngược lại, với những người thiếu vắng điểm tựa cảm xúc từ gia đình gốc, “mối hận ở cữ” gần như không có lối thoát. Không ai đứng về phía họ. Không ai xác nhận rằng nỗi đau ấy là có thật.

Khi không được thừa nhận, tổn thương dễ chuyển thành trầm cảm, hoặc tích tụ thành oán hận âm ỉ kéo dài.

Vì sao “người gây tổn thương” thường là mẹ chồng?

Một câu hỏi được đặt ra: vì sao trong nhiều câu chuyện, người gây tổn thương lại thường là mẹ chồng?

Câu trả lời nằm ở hiện tượng mà tâm lý học gọi là “sang chấn xuyên thế hệ”.

Mẹ chồng ngày hôm nay, trước kia cũng từng là nàng dâu. Bà cũng từng sinh con, từng ở cữ. Nhưng trong điều kiện xã hội cũ thiếu thốn vật chất và sự thấu hiểu, phần lớn phụ nữ thời ấy không được chăm sóc tử tế. Nhiều người từng bị lạnh nhạt, bị coi nhẹ, thậm chí bị ruồng rẫy đúng vào lúc yếu ớt nhất.

Nếu những tổn thương ấy không được nhận diện và chữa lành, chúng sẽ âm thầm truyền lại.

Sự truyền dẫn ấy có hai dạng.

Thứ nhất: truyền dẫn trực tiếp.

Mẹ chồng tái hiện gần như nguyên xi những gì mình từng chịu đựng lên con dâu.

Một độc giả kể: ngày thứ ba sau mổ lấy thai, khi chồng đỡ cô đi vệ sinh, mẹ chồng ngăn lại: “Không cần đỡ, có đau đến thế đâu!”

Là người từng trải, bà hẳn hiểu cơn đau ấy. Nhưng vì chính mình từng không được nâng đỡ, nên bà cũng không thể thật lòng nâng đỡ người khác. Sự lạnh lùng ấy không chỉ hướng vào con dâu, mà còn là cách bà vô thức lặp lại câu chuyện của chính mình.

Bà ngoại tôi cũng từng có biểu hiện tương tự. Khi con dâu út sinh được con trai và đang ở cữ, lẽ ra đó là niềm vui, nhưng bà lại vô cùng tức giận, thậm chí đòi đuổi con dâu ra khỏi nhà.

Khi còn là nàng dâu, bà từng bị ruồng bỏ trong thời gian ở cữ. Giờ đây, dưới sự thôi thúc vô thức, bà lại muốn đẩy con dâu lặp lại số phận ấy.

Thứ hai: truyền dẫn gián tiếp.

Trên ý thức, mẹ chồng muốn trở thành một người tốt. Nhưng trong vô thức, bà vẫn kéo dài tổn thương.

Một độc giả khác kể: mẹ chồng luôn lấy lý do “con trai đi làm mệt, mệt quá sẽ nguy hiểm” để không cho chồng cô tham gia chăm con. Kết quả, cô một mình thức đêm bế con, dựa vào đầu giường mà ngủ gật.

Hễ đứa trẻ khóc, bà lại vừa bế cháu vừa mỉa mai: “Mẹ không biết chăm, phải để bà nội chăm chứ gì?”

Bề ngoài, bà giúp trông cháu. Nhưng thực chất, bà gạt bỏ vai trò của người cha, dồn toàn bộ trách nhiệm lên con dâu, đồng thời hạ thấp con dâu để khẳng định vị thế của mình.

Đó là một dạng tổn thương tinh vi – khó gọi tên nhưng rất thật.

Khi “ở cữ” trở thành ký ức đau đớn

Với nhiều phụ nữ, “mối hận ở cữ” không phải là chuyện nhỏ nhặt để so đo. Nó là cảm giác bị bỏ rơi đúng lúc yếu đuối nhất; là ký ức về những đêm dài ôm con trong nước mắt; là sự xác nhận cay đắng rằng mình không được yêu thương như một con người trọn vẹn.

Và lý do khiến tổn thương ấy kéo dài qua nhiều thế hệ là vì nó hiếm khi được nhìn nhận.

Không ai nói: “Con đã vất vả rồi.”

Không ai nói: “Mẹ cũng từng đau như thế.”

Không ai nói: “Chúng ta dừng lại ở đây.”

Hóa giải “mối hận ở cữ” không phải để thanh toán ân oán cũ, mà để chấm dứt một chuỗi đau truyền đời.

Nó bắt đầu từ việc can đảm nhìn thẳng vào sang chấn.

Tiếp đến là tái cấu trúc trách nhiệm – người chồng phải hiện diện, gia đình phải chia sẻ.

Và kết thúc ở khả năng trao cho thế hệ sau một tình yêu không tổn thương.

Sinh nở vốn đã là một thử thách lớn của đời người phụ nữ. Đừng để nơi sinh ra sự sống lại trở thành mảnh đất nuôi dưỡng hận thù.

Khi mỗi người phụ nữ sau sinh được đón nhận bằng sự vững vàng, được nhìn thấy, được tôn trọng và được chăm sóc đúng mực, thì “ở cữ” mới trở về đúng ý nghĩa thiêng liêng của nó: một giai đoạn chuyển tiếp, nơi một sinh mệnh hồi phục và một sinh mệnh khác được chào đón.

Và khi ấy, những “mối hận” từng khắc sâu trong ký ức cũng sẽ dần tan chảy trong tình yêu được chữa lành – để cuối cùng, người ta có thể buông bỏ, không phải vì quên đi, mà vì đã được thấu hiểu.