Câu chuyện lì xì đầu năm và những khoảng lặng buồn trong văn hóa Tết

Thế nhưng, giữa đời sống hiện đại với nhiều biến chuyển, không ít giá trị truyền thống đang dần bị hiểu sai, thậm chí bị “đo đếm” bằng vật chất. Một câu chuyện nhỏ về phong bao lì xì 50.000 đồng, tưởng chừng vô thưởng vô phạt, lại khiến nhiều người phải giật mình suy ngẫm.

Một phong bao lì xì và cảm giác “điếng người”

Câu chuyện bắt đầu từ một người Việt sinh sống ở nước ngoài, nhiều năm mới có dịp trở về quê hương đón Tết. Như bao người con xa xứ khác, chuyến về nước không chỉ là hành trình địa lý mà còn là cuộc trở về với ký ức, với cội nguồn, với những mối quan hệ họ hàng, làng xóm đã in sâu trong tâm trí.

Trong những ngày Tết, khi đi chúc Tết anh em, họ hàng, người này chuẩn bị sẵn những phong bao lì xì nhỏ để mừng tuổi các cháu và biếu các cụ già trong họ. Người thì 100.000 đồng, người 50.000 đồng – số tiền không lớn, nhưng được trao đi bằng sự trân trọng và thiện ý, đúng với tinh thần “lấy lộc đầu năm”.

Trong số đó, có một bà cụ là họ hàng xa, được lì xì 50.000 đồng. Mọi chuyện tưởng như dừng lại ở đó. Nhưng không ngờ, hôm sau, người này nghe được lời mách lại: bà cụ ấy đã bĩu môi chê ít, còn buông lời rằng: “Mang tiếng đi nước ngoài về mà lì xì có 50.000 thì lì xì làm gì?”

Nghe đến đây, người trong cuộc không khỏi bàng hoàng, thậm chí “điếng người”. Cảm giác ấy không chỉ là buồn, mà là sự tổn thương sâu sắc – khi tấm lòng bị đem ra so đo, khi một nét đẹp văn hóa bị biến thành thước đo vật chất.

Khi lì xì không còn là “lộc” mà thành “giá”

Lì xì, theo đúng nghĩa gốc, là tiền mừng tuổi, mang ý nghĩa tượng trưng nhiều hơn giá trị vật chất. Phong bao đỏ không phải để người nhận “giàu lên”, mà để mang lại may mắn, xua đi điều xui rủi, cầu chúc một năm mới hanh thông, thuận lợi.

Ngày xưa, trong những năm tháng khó khăn, có khi trong phong bao chỉ là vài đồng lẻ, thậm chí là tờ tiền đã cũ. Nhưng người nhận vẫn vui, vẫn trân trọng, bởi họ hiểu rằng điều quan trọng nhất nằm ở lời chúc và tấm lòng.

Thế nhưng, cùng với sự phát triển kinh tế và lối sống tiêu dùng, ý nghĩa ấy đang dần bị biến dạng. Ở nhiều nơi, lì xì không còn là “lộc đầu năm” mà trở thành một dạng chuẩn mực ngầm: ai lì xì ít bị cho là keo kiệt, ai lì xì nhiều thì được khen là “biết điều”, “hào phóng”.

Trong bối cảnh ấy, câu nói chê bai phong bao 50.000 đồng không chỉ làm tổn thương người trao, mà còn phản ánh một thực tế đáng lo ngại: văn hóa lì xì đang bị vật chất hóa một cách thô ráp.

Áp lực vô hình với người Việt xa xứ

Với người Việt sống ở nước ngoài, mỗi lần về quê ăn Tết thường mang theo không ít áp lực. Trong suy nghĩ của nhiều người ở quê, cụm từ “Việt kiều” hay “đi nước ngoài” mặc nhiên được gắn với sự giàu có. Từ đó nảy sinh những kỳ vọng – đôi khi là kỳ vọng quá mức.

Ít ai biết rằng, cuộc sống nơi xứ người không phải lúc nào cũng màu hồng. Nhiều người phải làm việc vất vả, chắt chiu từng đồng để trang trải chi phí sinh hoạt, gửi tiền về cho gia đình, và dành dụm cho chuyến về quê hiếm hoi. Nhưng khi về nước, họ lại bị nhìn bằng con mắt khác: “đi Tây về thì phải rủng rỉnh”.

Chính vì vậy, một phong bao lì xì 50.000 đồng, với người trao là sự chân thành, nhưng với người nhận lại bị đem ra so sánh với xuất thân, với nơi ở, với những tưởng tượng về sự giàu có. Sự so đo ấy vô tình biến một hành động đẹp thành nỗi chạnh lòng.

Lì xì – tấm lòng hay nghĩa vụ?

Một câu hỏi lớn được đặt ra từ câu chuyện này: Lì xì là tấm lòng, hay đã trở thành nghĩa vụ?

Nếu lì xì chỉ còn là một “khoản phải chi” để giữ thể diện, để tránh bị dị nghị, thì phong tục ấy đã mất đi phần hồn cốt. Khi người trao phải lo lắng xem nên cho bao nhiêu để “không bị chê”, còn người nhận thì săm soi, đánh giá giá trị phong bao, thì lì xì không còn mang lại niềm vui, mà chỉ thêm áp lực và khoảng cách.

Đáng buồn hơn, chính những lời chê bai, so sánh ấy có thể khiến người ta ngại lì xì, thậm chí ngại về quê ăn Tết. Một phong tục đẹp, nếu không được giữ gìn đúng cách, rất dễ trở thành gánh nặng tâm lý.

Khi sự vô tư dần vắng bóng

Điều làm nhiều người day dứt không phải là số tiền 50.000 đồng, mà là thái độ đằng sau lời chê ấy. Bĩu môi, so đo, và đem tấm lòng của người khác ra làm câu chuyện bàn tán – đó là những hành vi đi ngược lại tinh thần Tết.

Tết vốn là dịp để xí xóa chuyện cũ, mở lòng với nhau, nói những lời tốt đẹp và dành cho nhau sự cảm thông. Vậy mà chỉ vì một phong bao lì xì không vừa ý, sự vô tư ấy dường như đã vắng bóng, nhường chỗ cho sự tính toán và kỳ vọng vật chất.

Có lẽ, nếu bà cụ ấy hiểu rằng người kia đã nhớ đến mình, đã dành thời gian và sự quan tâm để mừng tuổi, thì phong bao 50.000 đồng sẽ mang một ý nghĩa khác. Nhưng khi lòng người đặt nặng con số, thì ý nghĩa ấy nhanh chóng bị lu mờ.

Giữ gìn giá trị Tết từ những điều nhỏ nhất

Câu chuyện lì xì 50.000 đồng không phải là chuyện hiếm. Nó đang diễn ra ở nhiều gia đình, nhiều mối quan hệ, với những biểu hiện khác nhau. Và mỗi lần như vậy, giá trị Tết lại bị bào mòn thêm một chút.

Giữ gìn văn hóa Tết không cần những điều to tát. Đôi khi, chỉ cần:

Người trao đừng biến lì xì thành áp lực, hãy cho trong khả năng và bằng tấm lòng.

Người nhận đừng đo giá trị bằng tiền, hãy trân trọng sự quan tâm và lời chúc.

Gia đình, họ hàng đừng gieo vào nhau những kỳ vọng không cần thiết, nhất là với người xa quê.

Khi mỗi người bớt đi một chút so đo, thêm vào một chút bao dung, Tết sẽ nhẹ nhõm hơn rất nhiều.

Lì xì chê ít – một lời nhắc nhở cho tất cả chúng ta

Người trong câu chuyện đã thốt lên một câu hỏi rất thật: “Trời giờ lì xì cũng chê nữa à mọi người?” Câu hỏi ấy không chỉ dành cho một cá nhân, mà dành cho cả cộng đồng – những người đang sống trong guồng quay vật chất hóa các mối quan hệ.

Có lẽ, đã đến lúc chúng ta cần nhìn lại: chúng ta đang dạy con cháu điều gì về lì xì? Là sự háo hức vì lời chúc, hay là thói quen mở bao và so tiền? Là niềm vui sum họp, hay là sự thất vọng vì “không được nhiều”?

Tết sẽ chỉ thực sự trọn vẹn khi những phong bao đỏ quay trở về đúng vị trí của nó: biểu tượng của may mắn, của lòng tốt và của sự kết nối giữa con người với con người.

Một phong bao 50.000 đồng, nếu được trao bằng sự chân thành và đón nhận bằng sự trân trọng, vẫn là lộc đầu năm. Nhưng nếu nó bị chê bai, so đo, thì không chỉ người trao buồn, mà chính văn hóa Tết của chúng ta cũng mất đi một phần đẹp đẽ vốn có.