Cần để “tôn chỉ, mục đích” không trở thành rào cản tự do báo chí

Để tôn chỉ, mục đích không là rào cản hành chính?

Theo Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam Lê Nghiêm, “tôn chỉ, mục đích” vốn được thiết lập để xác định sứ mệnh chính trị, định hướng giá trị và phạm vi hoạt động của mỗi cơ quan báo chí. Nó là kim chỉ nam giúp tòa soạn giữ đúng định hướng, phục vụ lợi ích công và duy trì bản sắc riêng trong môi trường truyền thông đa dạng.

Tuy nhiên, trên thực tế, khái niệm này đang bị hiểu lệch và vận dụng như một công cụ hành chính để giới hạn quyền phản ánh của báo chí. Không ít tòa soạn bị nhắc nhở, thậm chí xử phạt vì cho rằng “đưa tin vượt tôn chỉ, mục đích”, dù bài viết phản ánh chính xác vấn đề xã hội, mang tính xây dựng và phục vụ lợi ích cộng đồng.

Ông Lê Nghiêm cho rằng: “Tôn chỉ, mục đích không phải là hàng rào ngăn cản mà là kim chỉ nam về giá trị. Khi bị diễn giải cứng nhắc, báo chí sẽ đánh mất khả năng phản biện và giám sát xã hội.”

Theo ông, Luật Báo chí (sửa đổi) cần minh định lại khái niệm này một cách linh hoạt, hiện đại, để tôn chỉ thực sự trở thành động lực phát triển chứ không phải rào cản sáng tạo. Việc này không chỉ bảo vệ quyền tự do báo chí trong khuôn khổ pháp luật, mà còn tạo nền tảng để báo chí thực hiện đúng chức năng: phản ánh, giám sát và đồng hành cùng sự phát triển của đất nước.

Tạo không gian pháp lý mở cho báo chí phản biện và giám sát xã hội

Theo Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam Lê Nghiêm, báo chí không thể chỉ dừng lại ở chức năng tuyên truyền, mà phải được nhìn nhận như một thiết chế giám sát xã hội và diễn đàn dân chủ của nhân dân. Muốn vậy, Luật Báo chí (sửa đổi) cần mở rộng không gian pháp lý, cho phép các cơ quan báo chí tiếp cận và phản ánh đa chiều các vấn đề của đời sống, thay vì bị giới hạn cứng theo “lĩnh vực quản lý” được ghi trong giấy phép.

Ông phân tích, trong một xã hội hiện đại, mọi vấn đề đều liên kết và tác động lẫn nhau — từ kinh tế, giáo dục, y tế, khoa học đến văn hóa, môi trường. “Nếu báo chí bị ‘đóng khung đề tài’, thì sẽ không thể hoàn thành vai trò phản biện, giám sát và thúc đẩy minh bạch xã hội,” ông nhấn mạnh.

Từ thực tiễn đó, ông Lê Nghiêm đề xuất cần định nghĩa lại “tôn chỉ, mục đích” theo hướng định tính, nhấn mạnh đến sứ mệnh phụng sự sự thật, vì lợi ích công và phát triển xã hội, thay vì biến nó thành tiêu chí hành chính để giới hạn nội dung.

Ông cũng cho rằng Luật mới phải phân biệt rõ giữa vi phạm nội dung (như đưa tin sai sự thật, xuyên tạc, bịa đặt) và vi phạm hành chính do “vượt tôn chỉ”, bởi việc đánh đồng hai khái niệm này sẽ làm thui chột tinh thần phản biện và sáng tạo của báo chí. Chỉ khi được bảo đảm quyền phản biện trong khuôn khổ pháp luật minh bạch, báo chí mới có thể phát huy đúng vai trò là người gác cổng thông tin và lực lượng giám sát xã hội độc lập.

Báo chí cần được bảo vệ quyền tác nghiệp và tiếp cận thông tin

Theo Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam Lê Nghiêm, cùng với việc minh định lại khái niệm “tôn chỉ, mục đích”, Luật Báo chí (sửa đổi) phải đặc biệt chú trọng đến bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và tác nghiệp hợp pháp của nhà báo. Thực tế, dù Luật Báo chí và Luật Tiếp cận thông tin đã có hiệu lực nhiều năm, nhưng không ít cơ quan công quyền vẫn né tránh, chậm cung cấp dữ liệu hoặc coi thông tin là “tài sản riêng” của mình.

Ông nhấn mạnh: “Thông tin do cơ quan nhà nước nắm giữ không phải tài sản cá nhân, mà là tài sản xã hội. Ngoại trừ thông tin mật, mọi dữ liệu phải được công khai minh bạch.” Ông đề nghị Luật Báo chí mới cần bổ sung chế tài rõ ràng để xử lý những cá nhân, tổ chức vi phạm nghĩa vụ phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí, qua đó tạo môi trường hành nghề minh bạch và bình đẳng hơn cho các cơ quan báo chí.

Ông Lê Nghiêm cũng khẳng định, tự do báo chí không đồng nghĩa buông lỏng quản lý, mà là trao quyền trong khuôn khổ pháp luật minh bạch, dựa trên chuẩn mực nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội. Khi quyền tự do ấy được bảo vệ, báo chí mới thực sự trở thành diễn đàn của nhân dân, tiếng nói phản biện của xã hội, đồng thời là lực lượng góp phần củng cố niềm tin công chúng.

“Luật Báo chí sửa đổi cần coi báo chí là lực lượng độc lập nhưng đồng hành với Nhà nước – vừa giám sát, vừa kiến tạo, vừa truyền cảm hứng cho sự phát triển quốc gia,” ông Lê Nghiêm nhấn mạnh.

Theo Sức khỏe & Cộng đồng